Η Βενετία είναι μία από τις πιο επισκέψιμες πόλεις της Ευρώπης και πολλοί Βενετσιάνοι αντλούν τα έσοδά τους, αν όχι τον πλούτο τους, από τον τουρισμό. Ως πρώην εμπορική δύναμη που συνέβαλε στην εφεύρεση ορισμένων λογικών του σύγχρονου καπιταλισμού, η πόλη ζει σήμερα από μια οικονομία που εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τον παγκόσμιο τουρισμό, ενώ παράλληλα υφίσταται τις συνέπειές του. Η υπερβολική προσέλευση επισκεπτών και η κλιματική κρίση δοκιμάζουν πλέον σοβαρά τη βιωσιμότητα και το ίδιο το μέλλον της «Γαληνοτάτης». Οι δημοτικές εκλογές* που διεξάγονται αυτή τη στιγμή θεωρούνται από πολλούς ως μια καθοριστική στιγμή.
Δείκτης IA: Βιβλιοθήκη μεσογειακών γνώσεων
Στη Βενετία, ο τουρισμός και η κλιματική κρίση επηρεάζουν τις εκλογές
22-med – Μάιος 2026
• Στη Βενετία, ο υπερτουρισμός και η κλιματική κρίση κυριαρχούν σε μια δημοτική εκστρατεία που χαρακτηρίζεται από την κρίση στέγασης και την αποχώρηση των κατοίκων.
• Μεταξύ τουριστικής οικονομίας, ανόδου της στάθμης των υδάτων και προστασίας της λιμνοθάλασσας, οι εκλογές κρυσταλλώνουν τις αντιφάσεις του βενετσιάνικου μοντέλου.
#ιταλία #βενετία #τουρισμός #κλίμα #στέγαση #εκλογές #λιμνοθάλασσα #αστικός σχεδιασμός #μεσόγειος
Συχνά, οι τουρίστες που φτάνουν στον σταθμό Santa Lucia της Βενετίας σταματούν πρώτα σε ένα από τα πολλά μπαρ του σταθμού ή των άμεσων περιχώρων του. Όπως ο Dave, που μόλις έφτασε από τις Ηνωμένες Πολιτείες, παραγγέλνει ένα σπριτζ με τη γυναίκα του ενώ τα παιδιά τους καταβροχθίζουν με ενθουσιασμό πίτσες και τηγανιτές πατάτες. «Σήμερα και αύριο είμαστε στη Βενετία, θέλουμε να δούμε τα πάντα: την πλατεία του Αγίου Μάρκου, τη γέφυρα του Ριάλτο, τα μουσεία, τους τεχνίτες του μουράνο. Μεθαύριο φεύγουμε για τη Μπολόνια, μετά Ρώμη, Νάπολη και Σορέντο», λέει. Το πρόγραμμα του απογεύματος είναι επίσης ήδη καθορισμένο: μόλις τελειώσουν τα σπριτζ, οι τηγανιτές πατάτες και οι πίτσες, ο Dave και η οικογένειά του θα πάνε στο ξενοδοχείο τους τεσσάρων αστέρων με θαλάσσιο ταξί, πριν δειπνήσουν σε κάποιο «τυπικό εστιατόριο».
Ο Αμερικανός είναι ο τύπος του «διεθνούς» τουρίστα, όπως λένε στη Βενετία, που εκτιμάται περισσότερο από τη βιομηχανία του τουρισμού της πόλης: πολύ ευκατάστατος, συνοδευόμενος από τη γυναίκα του και τα παιδιά του, πηγαίνει στο εστιατόριο και διανυκτερεύει σε πολυτελές ξενοδοχείο. Αλλά είναι επίσης το έμβλημα του καταναλωτικού τουρισμού που, σύμφωνα με τους αριστερούς ακτιβιστές, τους οικολόγους, ορισμένους ακαδημαϊκούς, τις επιτροπές πολιτών και τους ακτιβιστές, καταστρέφει την πόλη των καναλιών.
Ο Giancarlo, ένας επαγγελματίας που ζει σε μια πόλη περίπου εξήντα χιλιόμετρα μακριά, επισκέπτεται τακτικά τη Βενετία για τη δουλειά του. Σύμφωνα με τον ίδιο, η πόλη «είναι παγιδευμένη σε μια μέγγενη: από τη μία πλευρά υπάρχει ο μαζικός τουρισμός, που ανεβάζει τις τιμές με παράλογο τρόπο και καθιστά την πόλη αβίωτη, από την άλλη υπάρχει η απειλή της κλιματικής κρίσης». Ο Giancarlo είναι κατηγορηματικός: δεν θα ζούσε στη Βενετία με κανένα αντάλλαγμα. Λίγες μέρες πριν από τις δημοτικές εκλογές, αυτές οι εντάσεις γύρω από τον τουρισμό, τη στέγαση και το μέλλον της λιμνοθάλασσας κατέχουν κεντρική θέση στις συζητήσεις μεταξύ των κατοίκων.
Όλο και λιγότεροι κάτοικοι, όλο και περισσότεροι τουρίστες
Η μοίρα της Βενετίας έχει πράγματι κάτι το παράδοξο. Κατά τον Μεσαίωνα, αυτή η πόλη που εφηύρε τον καπιταλισμό, η οποία ήταν διάσημη για εμπόρους όπως ο Μάρκο Πόλο που μπορούσαν να φτάσουν μέχρι την Κίνα, πρέπει σήμερα να αντιμετωπίσει τις υπερβολές και τις αντιφάσεις του σύγχρονου καπιταλισμού. Ο υπερτουρισμός ωθεί πολλούς ανθρώπους να φύγουν. Από τους πάνω από 86.000 κατοίκους που χάθηκαν μεταξύ 1981 και 2022 (850 το 2025), 57.000 ζούσαν στην «πόλη του νερού», όπως πολλοί Βενετσιάνοι αποκαλούν την νησιωτική ζώνη της πόλης τους. Αυτό το μέρος, που επισκέπτονται οι τουρίστες και συνδέεται με την ηπειρωτική χώρα μέσω της γέφυρας της Ελευθερίας, ήταν τον 16ο αιώνα μία από τις μεγαλύτερες μητροπόλεις της Ευρώπης.
Οι τουρίστες, από την άλλη, δεν μειώνονται: πέρυσι, η ιστορική Βενετία κατέγραψε 9,4 εκατομμύρια διανυκτερεύσεις. Σύμφωνα με την Gabriella Giaretta, 86 ετών, πρόεδρο της επιτροπής Rialto Novo, που ιδρύθηκε από πολίτες για την προστασία μιας από τις πιο κεντρικές συνοικίες της «πόλης του νερού», το πρόβλημα της υπερβολής των τουριστών επιδεινώνεται: «Έκανα εγχείρηση στο γόνατο και προσπαθώ να αποφεύγω τη γέφυρα του Ριάλτο γιατί είναι πάντα τόσο γεμάτη από τουρίστες που κινδυνεύω να πέσω. Μετακινούμαι με το βαπορέτο (ένα είδος θαλάσσιου λεωφορείου) αλλά συχνά δεν μπορείς καν να μπεις. Είναι γεμάτα με τουρίστες που φτάνουν με τις τεράστιες βαλίτσες τους και δεν ξέρουν πώς πρέπει να συμπεριφέρονται σε ένα βαπορέτο».
Η κυρία Giaretta, γεννημένη στη Βενετία και έχοντας ζήσει πάντα ακριβώς στη συνοικία του Ριάλτο, ανησυχεί. «Πρέπει να σκεφτούμε το μέλλον των τουριστικών ροών, γιατί μια πραγματική πόλη δεν μπορεί να συνεχίσει να χάνει κατοίκους ενώ έχει όλο και περισσότερους τουρίστες, και η οικονομία της δεν μπορεί να εξαρτάται τόσο πολύ από τον τουρισμό». Σε αυτή την ημέρα τέλους της άνοιξης, παρά τις σχετικά χαμηλές θερμοκρασίες, οι επισκέπτες είναι παντού: στα μπαρ, στις γέφυρες, στα σούπερ μάρκετ, τα εστιατόρια, τα βαπορέτο για να φτάσουν στο Λίντο ή το Μπουράνο, στα βιβλιοπωλεία και τις εκκλησίες. Στα σοκάκια που οδηγούν στην πλατεία του Αγίου Μάρκου, ακούγονται ισπανικά, αγγλικά, γαλλικά, χίντι, δανέζικα ή αραβικά. Και πολλοί είναι αυτοί, στη Βενετία, που βγάζουν το ψωμί τους χάρη σε αυτή την καθημερινή εισβολή πλούσιων «διεθνών τουριστών» από τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Μέση Ανατολή, που αναζητούν γαστρονομικά πιάτα και ξέφρενα ψώνια, ή backpackers (ταξιδιώτες με σακίδιο) από κάθε γωνιά που συνήθως αρκούνται σε ένα σάντουιτς και μια μπύρα αγορασμένα από το σούπερ μάρκετ.
«Ο τουρισμός από μόνος του δεν είναι κακός, απλά πρέπει να τον διαχειριστούμε. Αλλά είναι απαραίτητος. Εδώ στη Βενετία δεν ζούμε χωρίς τουρίστες, το είδαμε κατά τη διάρκεια του Covid-19», παρατηρεί ο Massimo, ιδιοκτήτης ενός περιπτέρου εφημερίδων στη συνοικία της Giudecca. Αλλά ακόμη κι αν οι τουριστικές ροές μπορούσαν με κάποιο τρόπο να τεθούν σε καθεστώς διαχείρησης -η δεξιά δημοτική αρχή που βρίσκεται στην εξουσία από το 2015 έχει προσπαθήσει να το κάνει με ένα σύστημα ρυθμιζόμενης πρόσβασης και ένα «δικαίωμα εισόδου»- υπάρχει μια κρίση που η Βενετία δύσκολα μπορεί να διαχειριστεί μόνη της: η κλιματική κρίση.
Σύμφωνα με τον Λούκα, ο οποίος αυτοπροσδιορίζεται ως «περήφανος» που ψηφίζει δεξιά, «το κλίμα αλλάζει εδώ και χιλιετίες, πιστεύω ότι η υπερθέρμανση του πλανήτη είναι απλώς μια απάτη. Και ακόμα κι αν υπήρχε μια δόση αλήθειας, δεν θα είχε νόημα να ανησυχούμε γι' αυτό. Είναι κάτι που θα συμβεί σε εκατό ή διακόσια χρόνια. Μέχρι τότε θα έχουμε όλοι πεθάνει». Στην πραγματικότητα, σύμφωνα με μια πρόσφατη επιστημονική μελέτη που συντονίστηκε από τον Πιέρο Λιονέλο, καθηγητή φυσικής της ατμόσφαιρας και ωκεανογραφίας στο Πανεπιστήμιο του Σαλέντο, μεταξύ 15% και 98% του ιστορικού κέντρου θα μπορούσε να πλημμυρίζει καθημερινά μέχρι το 2100, εκτός αν κατασκευαστούν κατάλληλες αμυντικές δομές.
Η κλιματική κρίση ανησυχεί επίσης πολλούς κατοίκους της Βενετίας. Αυτό ισχύει για την Άλισον Ζουρφλού, Ελβετή καλλιτέχνη που μοιράζεται εδώ και δέκα χρόνια τη ζωή της μεταξύ της «πόλης του νερού» και της Ελβετίας, και η οποία συνίδρυσε τον Σύλλογο Barena για να συμβάλει στην προστασία των barenes, μικρών χαμηλών νησίδων καλυμμένων με βλάστηση που αποτελούν εξαιρετικά πολύτιμα οικοσυστήματα για τη βιοποικιλότητα και την αποθήκευση άνθρακα στη λιμνοθάλασσα της Βενετίας. Σύμφωνα με την ίδια, «η δημόσια αντίληψη κυριαρχείται από την ιδέα ότι η Βενετία βυθίζεται λόγω της ανόδου της στάθμης της θάλασσας, επειδή η ιδέα μιας πόλης που βυθίζεται τροφοδοτεί μια δραματική και ρομαντική φαντασία. Αλλά λίγοι συνειδητοποιούν ότι η Βενετία υπάρχει μέσα σε ένα ευαίσθητο λιμνοθαλάσσιο οικοσύστημα για το οποίο η εξαφάνιση των barenes, που συμβάλλουν στη σταθεροποίηση και προστασία της λιμνοθάλασσας, αποδυναμώνει τις φυσικές άμυνες της Βενετίας και αποτελεί μια σημαντική πρόκληση για τη διατήρηση της πόλης». Στην τρέχουσα δημοτική εκστρατεία, αυτά τα περιβαλλοντικά και αστικά ζητήματα έχουν γίνει κεντρικά θέματα.
Καθοριστικές εκλογές;
Πολλοί αισθάνονται ότι η πόλη βρίσκεται σε ένα σταυροδρόμι, εξηγεί η κυρία Τζιαρέτα. Ένα σταυροδρόμι που συμπίπτει με τις δημοτικές εκλογές που διοργανώνονται την Κυριακή και σήμερα. Ο σημερινός δήμαρχος, ο επιχειρηματίας Λουίτζι Μπρουγνάρο, είναι πολύ αγαπητός στους εμπόρους και τους τοπικούς επιχειρηματίες. Ο ιδιοκτήτης ενός μπαρ στο Μέστρε, μια βενετσιάνικη τοποθεσία στην ηπειρωτική χώρα, διαβεβαιώνει: «Εγώ θα ψηφίσω χωρίς αμφιβολία τον Σιμόνε Βεντουρίνι», τον διάδοχο που επέλεξε ο δεξιός συνασπισμός για να αναλάβει τη σκυτάλη από τον Μπρουγνάρο.
Σε ηλικία 38 ετών, με την εμφάνιση ενός συμπαθητικού και καθαρού προσκόπου, ο Βεντουρίνι είναι ο σημερινός αναπληρωτής για την Κοινωνική Συνοχή. Υπόσχεται να επενδύσει στους νέους, την καινοτομία και την κοινωνική συνοχή «για να προσελκύσει και να διατηρήσει μια ενεργή και δυναμική πολιτειότητα».
Απέναντι, η κεντροαριστερή αντιπολίτευση επέλεξε ως υποψήφιο τον Αντρέα Μαρτέλλα, 57 ετών, περιφερειακό γραμματέα του Δημοκρατικού Κόμματος. Με ένα προφίλ σχεδόν χριστιανοδημοκρατικό, λακωνικό, κατά την επίσκεψη σε μία από τις πιο προβληματικές συνοικίες του Μέστρε, ακούει προσεκτικά τους κατοίκους που ήρθαν να τον συναντήσουν και θέτει σύντομες και ακριβείς ερωτήσεις. Ο Μαρτέλλα θεωρείται φαβορί στις δημοσκοπήσεις, και η Alleanza Verdi Sinistra (Avs), η οικολογική αριστερή συμμαχία που υποστηρίζει την υποψηφιότητά του για τη δημαρχία, υπόσχεται επίσης να επιτύχει ένα καλό αποτέλεσμα.
Αν σε εθνικό επίπεδο η Avs υιοθετεί μερικές φορές θέσεις που φαίνονται αμφιλεγόμενες στα μάτια πολλών προοδευτικών — για παράδειγμα σχετικά με τον επανεξοπλισμό και την υποστήριξη στην Ουκρανία — σε επίπεδο Βενετίας η συμμαχία ξεχωρίζει ως μια δύναμη πρότασης. Χάρη επίσης σε νέους ακτιβιστές όπως ο Τζιάκομο Τσέρβο, 25 ετών, και η Σοφία Μαρτελότσο, 21 ετών, και οι δύο υποψήφιοι για το δημοτικό συμβούλιο. Μεταξύ των κύριων θεμάτων τους είναι η κλιματική κρίση και το δικαίωμα στη στέγαση: «Για εμάς, τους κατοίκους, έχει γίνει σχεδόν αδύνατο να αποκτήσουμε στέγη σε προσιτές τιμές, επειδή σχεδόν όλοι οι ιδιοκτήτες αφιερώνουν πλέον τα ακίνητά τους στον τουρισμό», εξηγεί η Μαρτελότσο.
«Μεταξύ των προτάσεών μας περιλαμβάνεται ένα σχέδιο δημοτικής διαχείρισης των βραχυχρόνιων τουριστικών ενοικιάσεων, στο πρότυπο συστημάτων που έχουν ήδη δοκιμαστεί στη Λισαβόνα και σε πολλές πόλεις της βόρειας Ευρώπης για τη ρύθμιση των βραχυχρόνιων τουριστικών ενοικιάσεων», εξηγεί ο Τσέρβο. «Με αυτόν τον τρόπο, η δημοτική διοίκηση θα μπορούσε να αφιερώσει ένα μέρος των εσόδων στη κοινωνική στέγαση».
Η Μαρτελότσο φοβάται ότι η κλιματική κρίση θα καταστρέψει τελικά τη Βενετία. Γι' αυτό, διαβεβαιώνει, «επενδύουμε σε πολιτικές οικολογικής μετάβασης, ιδίως με την ανακαίνιση παλαιών βιομηχανικών ζωνών που σήμερα είναι εγκαταλελειμμένες, όπως το Πόρτο Μαργκέρα, για επενδύσεις υπέρ των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας».
Για τον Τσέρβο, η ενασχόληση με την πολιτική ήταν η απάντηση σε μια ανάγκη «σχεδόν ζωτική, για μένα και άλλους νέους, να φέρουμε αλλαγή και να δημιουργήσουμε ευκαιρίες για τη γενιά μας. Θέλουμε να μπορούμε να βρούμε ποιοτική εργασία και να αναζητήσουμε στέγη σε μια αγορά ακινήτων που έχει παραμορφωθεί από τις τουριστικές ενοικιάσεις». Πολλοί ελπίζουν ότι αυτές οι εκλογές θα φέρουν αλλαγή, πρώτα απ' όλα στη διαχείριση του τουρισμού. «Η ταπεινή μου γνώμη», δηλώνει ο Ζουρφλού, «είναι ότι ο μαζικός τουρισμός όπως και ο ακραίος πολυτελής τουρισμός θα πρέπει να περιοριστούν. Αντίθετα, θα πρέπει να ενθαρρυνθούν οι πολιτικές υποστήριξης των κατοίκων και των εργαζομένων. Η Βενετία πρέπει να παραμείνει μια ζωντανή πόλη και να μην γίνει μόνο ένας τουριστικός προορισμός».
Από την πλευρά της, η κυρία Τζιαρέτα ελπίζει ότι η επόμενη δημοτική αρχή θα είναι πιο ανοιχτή στην ακρόαση και στη συνεργασία με την κοινωνία των πολιτών. «Η διοίκηση των τελευταίων έντεκα ετών έχει πραγματικά κόψει τους δεσμούς, η προσπάθεια να ανοίξει ένας διάλογος ήταν σαν να χτυπάς σε έναν τοίχο. Και οι ενώσεις έχουν υποφέρει από αυτό.»
*Οι ιταλικές δημοτικές εκλογές του 2026 διεξάγονται στις 24 και 25 Μαΐου 2026 για τον πρώτο γύρο και στις 7 και 8 Ιουνίου 2026 για τον δεύτερο γύρο
Η Allison Zurfluh είναι μια σύγχρονη Ελβετή καλλιτέχνης της οποίας το έργο εξερευνά τα τοπία και την πολιτιστική κληρονομιά της λιμνοθάλασσας της Βενετίας. Είναι επίσης συνιδρύτρια και πρόεδρος της Associazione Barena, η οποία στοχεύει στη συμβολή στη διατήρηση του βόρειου τμήματος της λιμνοθάλασσας, και πιο συγκεκριμένα των φυσικών οικοσυστημάτων και των παραδόσεών της, μέσω καινοτόμων έργων και συνεργασιών με ερευνητές και άλλες οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών.
Φωτογραφία εξωφύλλου: το ιστορικό κέντρο θα μπορούσε να πλημμυρίζει καθημερινά μέχρι το 2100 © Valentina Saini