Στη στρατηγική της για επισιτιστική ασφάλεια και διαφοροποίηση της αγροτικής παραγωγής, η Αλγερία επενδύει στην ανάπτυξη της ενδοχώρας υδατοκαλλιέργειας. Η τιλάπια*, ένα ψάρι γλυκού νερού με σημαντικές οικονομικές προοπτικές, βρίσκεται στο επίκεντρο αυτής της πρωτοβουλίας. Στο Aïn Oussera, στα Υψηλά Οροπέδια, ο Tarik Benali παράγει πλέον γόνο τιλάπιας αποκλειστικά αρσενικού φύλου, χωρίς τη χρήση ορμονών. Η καινοτομία αυτή επιτρέπει τον εφοδιασμό ιχθυοκαλλιεργητών σε ολόκληρη τη χώρα. Παράλληλα, συμβάλλει στην ανάπτυξη ενός κλάδου που αναμένεται να διαδραματίσει ολοένα σημαντικότερο ρόλο στην εθνική παραγωγή τροφίμων.
Το Aïn Oussera, μια αγροκτηνοτροφική περιοχή των Υψηλών Οροπεδίων, έχει εξελιχθεί σε ένα από τα βασικά κέντρα παραγωγής γόνου τιλάπιας στην Αλγερία. Πίσω από αυτή την πρόκληση βρίσκεται ο Tarik Benali, ένας σιτοπαραγωγός με ασυνήθιστη διαδρομή.
Αρχιτέκτονας στην εκπαίδευση, ο Tarik ειδικεύτηκε στην καλλιέργεια κριθαριού, ενός δημητριακού με υψηλή ζήτηση από τους αιγοπροβατοτρόφους. Μέχρι τότε, τίποτα δεν προμήνυε ότι θα εξελισσόταν σε ειδικό της ιχθυοκαλλιέργειας.
«Το 2014, μου ήρθε η ιδέα να βάλω ψάρια στη δεξαμενή του αγροκτήματός μου. Σε ένα ταξίδι βρήκα ζωντανούς κυπρίνους. Όμως γρήγορα κατάλαβα ότι αυτό το ψάρι, που είχε εισαχθεί στην Αλγερία για την απομάκρυνση ιζημάτων από υδραυλικά φράγματα, δεν είχε εμπορική αξία. Η γήινη γεύση του δεν άρεσε καθόλου στους καταναλωτές», εξηγεί ο Tarik.
Ο αγρότης στράφηκε τότε προς την τιλάπια, ένα ψάρι γλυκού νερού με καταγωγή από τον Νείλο, που άρχιζε να καθιερώνεται ως εμβληματικό προϊόν της ενδοχώρας υδατοκαλλιέργειας, ιδιαίτερα σε γεωργικές εκμεταλλεύσεις. Το ενδιαφέρον ήταν διπλό: τόσο η εμπορική διάθεσή της όσο και η αξιοποίηση των αποβλήτων της ως φυσικού λιπάσματος για τις καλλιέργειες.
«Αγόρασα μερικές τιλάπιες και παρακολούθησα μια σύντομη τριήμερη εκπαίδευση για την ενσωμάτωση της υδατοκαλλιέργειας στις αγροτικές εκμεταλλεύσεις. Όμως σύντομα κατάλαβα ότι η εκτροφή τιλάπιας δεν μπορούσε να είναι κερδοφόρα με τις μεθόδους που χρησιμοποιούνταν στην Αλγερία», αφηγείται.
100 % αρσενικά
Για να είναι οικονομικά βιώσιμη η εντατική εκτροφή τιλάπιας, είναι απαραίτητο να εκτρέφονται αποκλειστικά αρσενικά ψάρια. «Όταν αρσενικά και θηλυκά συνυπάρχουν στην ίδια δεξαμενή, το αρσενικό οριοθετεί την επικράτειά του, συγκρούεται με τα άλλα αρσενικά, σταματά να τρέφεται και χάνει βάρος. Το θηλυκό, αφού γονιμοποιηθεί, κρατά τα αυγά στο στόμα του. Ούτε αυτό τρώει ούτε παίρνει βάρος. Στο τέλος της διαδικασίας καταλήγουμε με ενήλικα ψάρια που δεν έχουν αναπτυχθεί και αναμειγνύονται με πολύ μικρό γόνο», εξηγεί ο Tarik Benali.
Πώς όμως μπορεί να παραχθεί αποκλειστικά αρσενικός γόνος τιλάπιας; Η πιο διαδεδομένη μέθοδος διεθνώς βασίζεται στη χρήση μιας ανδρογόνου ορμόνης, της 7-άλφα-μεθυλοτεστοστερόνης (7-alpha-methyltestosterone). Η θεραπεία ξεκινά όταν τα ψάρια είναι ακόμη πολύ νεαρά και το φύλο τους δεν έχει διαφοροποιηθεί.
Σύμφωνα με τον Tarik Benali, αυτή η μέθοδος αμφισβητείται έντονα από πολλούς ειδικούς. «Η ορμόνη αυτή μπορεί να προκαλέσει καρκίνο στους καταναλωτές. Επηρεάζει επίσης τους εργαζόμενους στα εκκολαπτήρια, ιδιαίτερα τις γυναίκες, οι οποίες παρουσιάζουν μορφολογικές αλλαγές. Τα νερά που απορρίπτονται διαταράσσουν επίσης το περιβάλλον. Η πρακτική αυτή έχει απαγορευτεί σε πολλές χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Αλγερίας», υποστηρίζει.
Ο ίδιος ανακάλυψε μια άλλη, φυσική τεχνική, που αναπτύχθηκε από την ολλανδική εταιρεία Til Aqua International. Μέσω προηγμένης γενετικής επιλογής, οι ερευνητές της εταιρείας κατάφεραν να δημιουργήσουν αρσενικούς γεννήτορες με χρωμοσώματα YY.
«Κανονικά, το αρσενικό έχει χρωμοσώματα XY και το θηλυκό XX. Από αυτή τη διασταύρωση προκύπτει 50% αρσενικός και 50% θηλυκός γόνος. Με ένα αρσενικό YY, όλα τα μικρά που γεννιούνται είναι αρσενικά. Δεν χρειάζονται ορμόνες», εξηγεί.
Ο Tarik επικοινώνησε με την εταιρεία το 2017. Οι διαπραγματεύσεις διήρκεσαν σχεδόν δύο χρόνια. Τελικά εξασφάλισε τη δυνατότητα αγοράς των λεγόμενων «παππούδων-γεννητόρων» (grandparent broodstock), ώστε να τους αναπαράγει ο ίδιος και να παράγει τον δικό του γόνο. Η μέθοδος, ωστόσο, έχει υψηλό κόστος: δέκα ζεύγη για 55.000 ευρώ. Μια ιδιαίτερα βαριά επένδυση, που κατέστη δυνατή χάρη σε έναν χρηματοδότη ο οποίος στη συνέχεια έγινε συνέταιρός του.
Απαλλαγή από εξέταση
Οι Ολλανδοί επέβαλαν υποχρεωτική εκπαίδευση στη γενετική, ώστε να διασφαλιστεί ότι η τεχνογνωσία θα αφομοιωθεί πλήρως. Κατά τη διάρκεια της τελικής εξέτασης, που πραγματοποιήθηκε διαδικτυακά, ο Tarik Benali εντόπισε ένα λάθος στη διατύπωση των ερωτήσεων. «Οι υπεύθυνοι της εταιρείας επανεξέτασαν το θέμα και διαπίστωσαν ότι πράγματι υπήρχε τυπογραφικό σφάλμα. Θεώρησαν ότι κατείχα ήδη την τεχνική και με απάλλαξαν από την εξέταση», αφηγείται.
Σήμερα, ο Tarik διαθέτει περίπου εξήντα οικογένειες γεννητόρων. Τα δέκα ζεύγη που αγόρασε από την Ολλανδία του επέτρεψαν να δημιουργήσει νέες γραμμές «παππούδων-γεννητόρων», γεγονός που σημαίνει ότι μπορεί πλέον να παράγει μόνος του τόσο τους «παππούδες», όσο και τους «γονείς» και τον τελικό γόνο. Το εκκολαπτήριό του διαθέτει πλέον παραγωγική ικανότητα περίπου 20 εκατομμυρίων γόνων ετησίως.
Η μονάδα του προμηθεύει γόνο τιλάπιας σε πολυάριθμους ιχθυοκαλλιεργητές σε ολόκληρη τη χώρα. Η νεοφυής επιχείρησή του, Aqua Pro, απασχολεί σήμερα περίπου 22 εργαζόμενους. «Πρόκειται για νέους ανθρώπους της περιοχής, που δεν είχαν καμία σχέση με την υδατοκαλλιέργεια. Εργάζονται σε ομάδες στα εκκολαπτήρια. Μία ομάδα ειδικεύεται στην παρακολούθηση των γεννητόρων και μια άλλη στην αναπαραγωγή», εξηγεί.
Η εταιρεία του συμβάλλει ενεργά στην ανάπτυξη ενός τομέα που οι δημόσιες αρχές θεωρούν πλέον στρατηγικής σημασίας. Οι αλγερινές αρχές ποντάρουν στην ανάπτυξη της παραγωγής τιλάπιας ώστε να τη μετατρέψουν σε βασικό μοχλό επισιτιστικής ασφάλειας. Για την τόνωση της παραγωγής, το κράτος έχει θεσπίσει άμεσες επιδοτήσεις, που φτάνουν έως και τα 50 δηνάρια (περίπου 0,40 ευρώ) ανά παραγόμενο κιλό, καθώς και φορολογικές ελαφρύνσεις.
Στο Aïn Oussera, ο Tarik Benali αποτελεί πλέον μέρος αυτής της εθνικής στρατηγικής. Έχοντας εξελιχθεί σε έναν από τους σημαντικότερους παραγωγούς γόνου της χώρας, προεδρεύει σήμερα της Εθνικής Τεχνικής Επιτροπής του Αλγερινού Επιμελητηρίου Αλιείας και Υδατοκαλλιέργειας (CAPA).
- Η τιλάπια ανήκει στην οικογένεια των κιχλίδων (cichlids). Πρόκειται για ψάρι γλυκού νερού αφρικανικής προέλευσης, που τρέφεται κυρίως με φυτά, άλγη και μικρούς υδρόβιους οργανισμούς. Η ταχεία ανάπτυξή της την καθιστά ιδιαίτερα δημοφιλή στην υδατοκαλλιέργεια.
Ο Tarik Benali είναι αρχιτέκτονας κατάρτισης. Το 2014, ξεκινά την υδατοκαλλιέργεια ως ερασιτέχνης. Πολύ γρήγορα ενδιαφέρεται για την τιλάπια και ξεκινά συζητήσεις με την ολλανδική εταιρεία Til Aqua International, της οποίας γίνεται αποκλειστικός εκπρόσωπος μετά από εκπαίδευση στη διαχείριση σύγχρονων εκκολαπτηρίων. Ιδρύει την εταιρεία του, Aqua Pro, η οποία γίνεται το 2020 ο πρώτος αλγερινός προμηθευτής μονοσεξουαλικών γόνων. Στη συνέχεια, ιδρύει μια δεύτερη εταιρεία, την NLTB Plast, που ειδικεύεται στην επεξεργασία πλαστικών και την κατασκευή υδατοκαλλιεργητικού εξοπλισμού. Το 2026, κερδίζει το διαγωνισμό Afrika SIPSA Awards Innov με μια μηχανή που επιτρέπει το φιλτράρισμα του νερού των υδατοκαλλιεργητικών δεξαμενών. Ο Tarik Benali είναι επίσης πρόεδρος της εθνικής τεχνικής επιτροπής στο Αλγερινό Επιμελητήριο Αλιείας και Υδατοκαλλιέργειας (CAPA).
Φωτογραφία εξωφύλλου: Για να είναι οικονομικά βιώσιμη μια εντατική εκτροφή, είναι απαραίτητο να εκτρέφονται μόνο αρσενικά © Aqua Pro