Πόλεμοι, εξορίες, περιβάλλον, αστικοί μετασχηματισμοί, νέες μορφές αλληλεγγύης… Οι κοινωνίες της Μεσογείου βιώνουν βαθιές αλλαγές. Στις 24 και 25 Ιουνίου, στη Μασσαλία, η Ανώτατη Σχολή Κοινωνικών Επιστημών (EHESS) και η Εθνική Σχολή Αρχιτεκτονικής της Μασσαλίας (ENSA-M) φέρνουν κοντά ερευνητές, καλλιτέχνες, πολεοδόμους και πολίτες, για να αφηγηθούν όχι τη Μεσόγειο, αλλά τις Μεσογείους του σήμερα. Μέσα από τις πόλεις, τις μνήμες, τις μεταναστεύσεις, τις συγκρούσεις και την κλιματική αλλαγή.
Δείκτης IA: Βιβλιοθήκη Μεσογειακών Γνώσεων
Μεσόγειος ή Μεσόγειοι;
22-med – Ιούνιος 2026
• Στη Μασσαλία, η EHESS και η ENSA-M εξετάζουν την ποικιλομορφία των μεσογειακών εμπειριών μέσα από πόλεις, μνήμες, μεταναστεύσεις και περιβάλλον.
• Ερευνητές, καλλιτέχνες και πολεοδόμοι συνδυάζουν τις απόψεις τους για να σκεφτούν τις κοινές προκλήσεις των δύο ακτών, από την κλιματική αλλαγή έως τις αφηγήσεις πολέμου.
#μεσόγειος #έρευνα #πολεοδομία #μνήμη #μετανάστευση #κλίμα #αρχιτεκτονική #μασσαλία
Η Μεσόγειος παρουσιάζεται συχνά ως ένας ενιαίος κοινός χώρος. Το πρόγραμμα 22-med βασίζεται πράγματι σε αυτή την παραδοχή. Ωστόσο, από τις ταχέως αναπτυσσόμενες μητροπόλεις έως τις περιοχές που μαστίζονται από τον πόλεμο, από τα χωριά που δέχονται έντονες τουριστικές πιέσεις έως τις γειτονιές που έχουν διαμορφωθεί από διαδοχικά μεταναστευτικά κύματα, οι εμπειρίες της Μεσογείου είναι πολλαπλές και διαφορετικές.
« Ένα εργαλείο σκέψης παρά μια γεωγραφική ή πολιτιστική αυτονόητη έννοια »
κριβώς αυτή την πολλαπλότητα επιδιώκει να αναδείξει η EHESS μέσα από τις διήμερες συναντήσεις που διοργανώνονται στο Μεσογειακό Ινστιτούτο της Πόλης και των Εδαφών (IMVT) στη Μασσαλία. Στρογγυλές τράπεζες, προβολές, εκθέσεις, αστικοί περίπατοι και εργαστήρια καλούν σε έναν γόνιμο διάλογο ανάμεσα στις κοινωνικές επιστήμες, την αρχιτεκτονική, την ιστορία, την ανθρωπολογία και την καλλιτεχνική δημιουργία. Το νήμα που διατρέχει τη φετινή διοργάνωση συνοψίζεται σε τρία ρήματα: κατοικώ, αφηγούμαι και μοιράζομαι.
Για τον Γκιγιόμ Καλαφά, ιστορικό και συνδιευθυντή του περιοδικού Annales. Histoire, Sciences Sociales, το θεμελιώδες ερώτημα για την ουσία της Μεσογείου αξίζει να τεθεί, αλλά όχι με αφέλεια. Όπως εξηγεί: «Η Μεσόγειος είναι ένας όρος που κουβαλά το βάρος της επινόησής του μέσα σε ένα αποικιοκρατικό πλαίσιο. Συχνά πρόκειται για μια έννοια που προβάλλεται από τη βόρεια προς τη νότια ακτή. Οφείλουμε να έχουμε επίγνωση αυτής της ιστορίας, χωρίς όμως να εγκαταλείψουμε τον ίδιο τον όρο».
Ο ιστορικός προτιμά να βλέπει τη Μεσόγειο όχι ως μια δεδομένη γεωγραφική ή πολιτισμική οντότητα, αλλά ως ένα εργαλείο σκέψης. «Η Μεσόγειος είναι περισσότερο ένα σύνολο ερωτημάτων παρά ένα σύνολο απαντήσεων. Είναι μια πρόσκληση στην περιέργεια».
Κατοικώντας τα εδάφη σε περιόδους κρίσης
Το πρόγραμμα δίνει ιδιαίτερη έμφαση στους μετασχηματισμούς των μεσογειακών πόλεων. Πώς οι οικονομικές, πολιτικές ή περιβαλλοντικές κρίσεις αλλάζουν τον αστικό χώρο; Πώς οι αρχιτεκτονικές κληρονομιές αφηγούνται τις διαδοχικές ιστορίες των τόπων; Αυτά τα ερωτήματα διατρέχουν ιδίως τις συζητήσεις που αφορούν τις αστικές κληρονομιές οι οποίες διαμορφώθηκαν μέσα από αποικιοκρατικά και μεταποικιοκρατικά πλαίσια, καθώς και εκείνες που επικεντρώνονται στις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής στις πόλεις και στην κατοικία.
Η αρχιτέκτονας και καθηγήτρια στην Εθνική Ανώτατη Σχολή Αρχιτεκτονικής της Μασσαλίας (ENSA-M), Audrey Le Henaff, παρατηρεί:
«Οι περιβαλλοντικές ανατροπές αποτελούν μια κοινή πρόκληση, όμως οι συνέπειές τους παραμένουν βαθιά τοπικές. Οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής διαφέρουν από τη μία ακτή της Μεσογείου στην άλλη. Δεν μπορούμε να μιλάμε γι' αυτές με γενικούς όρους».
Και τα παραδείγματα είναι πολλά. Από τη λιμνοθάλασσα της Ναντόρ στο Μαρόκο μέχρι τη λιμνοθάλασσα της Βενετίας και το δέλτα της Καμάργκ, τα φαινόμενα της διάβρωσης, της ανόδου της στάθμης των υδάτων και της λειψυδρίας δημιουργούν πολύ διαφορετικές συνθήκες.
«Τα εργαλεία προσαρμογής δεν μπορούν να είναι τα ίδια παντού», συνοψίζει η αρχιτέκτονας.
Την ίδια διαπίστωση κάνει και η Muriel Girard, κοινωνιολόγος και καθηγήτρια στην ENSA-M: «Πέρα από τη διάγνωση της κλιματικής κρίσης, η πρόκληση είναι επίσης να δημιουργηθούν χώροι διαλόγου ανάμεσα σε ερευνητές και επαγγελματίες από τις διαφορετικές ακτές της Μεσογείου. Στον Βορρά ίσως δεν δίνουμε αρκετή προσοχή σε όσα συμβαίνουν στον Νότο. Κι όμως, ορισμένες εμπειρίες ή μορφές τοπικής, παραδοσιακής αρχιτεκτονικής μπορούν να μας βοηθήσουν να σκεφτούμε διαφορετικά τις δικές μας προκλήσεις».
Αφηγήσεις πολέμων, μνήμες και εξορίες
Η δεύτερη βασική θεματική της διοργάνωσης αφορά τις αφηγήσεις. Από τη Βηρυτό έως τη Γάζα και μέσα από τα αρχεία των σύγχρονων συγκρούσεων, μια σειρά συναντήσεων διερευνά τον τρόπο με τον οποίο οι κοινωνίες της Μεσογείου διαφυλάσσουν και μεταδίδουν τις μνήμες τους. Οι συζητήσεις που είναι αφιερωμένες στα αρχεία σε καιρό πολέμου, στις καλλιτεχνικές πρακτικές που έρχονται αντιμέτωπες με τη βία, καθώς και στα βιβλία που πραγματεύονται τη Γάζα και τους χώρους προσφύγων του Λεβάντε, αναδεικνύουν πόσο κεντρική έχει γίνει σήμερα η έννοια της αφήγησης. Τα ερωτήματα που τίθενται είναι καίρια: Πώς τεκμηριώνεται η καταστροφή; Πώς μεταδίδεται η συλλογική μνήμη όταν τα σημεία αναφοράς εξαφανίζονται; Ποιος μπορεί να είναι ο ρόλος των καλλιτεχνών, των ερευνητών και των συγγραφέων σε αυτή τη διαδικασία;
Μοιραζόμενοι κοινές εμπειρίες
Πέρα από τις κρίσεις, η διοργάνωση στρέφει το βλέμμα και σε όσα συνδέουν τις διαφορετικές κοινωνίες της Μεσογείου. Η διαδρομή των καλλιεργούμενων φυτών, η ιστορία του καφέ, οι ιστορίες γυναικών ανάμεσα στο Αλγέρι, την Τύνιδα, τη Βηρυτό, το Κάιρο και τη Μασσαλία, καθώς και οι διαδρομές ακτιβιστών που γεννήθηκαν μέσα από τις αραβικές εξεγέρσεις του 2011, μαρτυρούν τις διαρκείς κυκλοφορίες ανθρώπων, ιδεών και πολιτισμών ανάμεσα στις δύο όχθες της Μεσογείου.
Για την Pascale Barthélémy, αντιπρόεδρο της EHESS αρμόδια για τις διεθνείς σχέσεις, η πρωτοτυπία της διοργάνωσης έγκειται ακριβώς στην πρόθεσή της να υπερβεί τα όρια της ακαδημαϊκής κοινότητας.
«Δεν πρόκειται για μια συνάντηση ερευνητών μεταξύ τους. Τα εργαστήρια, οι αστικοί περίπατοι, οι προβολές και οι συζητήσεις δημιουργούν έναν διάλογο ανάμεσα στην έρευνα και την κοινωνία.»
Σε μια Μεσόγειο που σημαδεύεται από συγκρούσεις, διπλωματικές εντάσεις και ολοένα μεγαλύτερες δυσκολίες στις μετακινήσεις μεταξύ των χωρών, αυτή η ίδια η δημιουργία δεσμών αποκτά πολιτική σημασία.
«Η ελπίδα είναι να συνεχίσουμε να φέρνουμε τους ανθρώπους κοντά. Η κινητικότητα ανάμεσα στις δύο όχθες δεν είναι σήμερα εύκολη. Ωστόσο, αυτές οι επαφές εξακολουθούν να υπάρχουν. Και δημιουργούν μια πραγματική θερμοκοιτίδα ελπίδας.»
Ανακαλύψτε το πρόγραμμα: https://www.ehess.fr/jcms/205713_JNewsArticle/fr/habiter-raconter-partager-les-mediterranees-l-ehess-dans-la-saison-mediterranee-2026. Ελεύθερη είσοδος, υποχρεωτική εγγραφή
Μάθετε περισσότερα για την EHESS: www.ehess.fr/
