Αντιμέτωπη με την κλιματική αλλαγή, τη σπανιότητα των πόρων και την αύξηση του κόστους ενέργειας, η αρχιτεκτονική καλείται να επανεφεύρει τον εαυτό της. Χωρίς να παραιτηθούν από την ποιότητα των κτιρίων, αρχιτέκτονες, ερευνητές και βιομηχανικοί εξερευνούν νέες κατευθύνσεις. Η επανεξέταση των παραδοσιακών τεχνών, η μετατροπή των υπαρχόντων, τα καινοτόμα υλικά, αυτές οι πρωτοβουλίες δείχνουν ότι η μετάβαση του τομέα περνά τόσο από τις μεθόδους σχεδιασμού όσο και από τις τεχνικές κατασκευής.
Κατά τους μήνες Ιούλιο και Αύγουστο, το 22-med προσφέρει στους αναγνώστες του μια σειρά θεματικών συνόψεων. Ο στόχος είναι να εξερευνηθεί ένα ίδιο ζήτημα μέσα από εμπειρίες, πρωτοβουλίες και συμπληρωματικές απόψεις από τις δύο πλευρές της Μεσογείου. Αυτό το άρθρο είναι μια σύνοψη τριών ρεπορτάζ που δημοσιεύθηκαν από το 22-med, διαθέσιμα στις 11 γλώσσες του μέσου.
Βιοκλιματική αρχιτεκτονική: ανάμεσα στην κληρονομιά και την ενεργειακή καινοτομία, Edward Sfeir - Λίβανος
Ο αρχιτέκτονας απέναντι στην πρόκληση της καθημερινότητας, σύνταξη 22-med - Γαλλία
Ένα παλιό πριονιστήριο εφευρίσκει το χαμηλού άνθρακα σκυρόδεμα, Zoé Charef - Γαλλία
Η αρχιτεκτονική συχνά συνδέεται με τη δημιουργία εντυπωσιακών κτιρίων. Ωστόσο, οι περιβαλλοντικές προκλήσεις οδηγούν σήμερα το επάγγελμα να αλλάξει την οπτική του. Πριν κατασκευαστούν περισσότερα, πρόκειται πλέον να χρησιμοποιηθεί καλύτερα αυτό που υπάρχει, να βασιστεί στις τοπικές πηγές και να φανταστεί κτίρια ικανά να καταναλώνουν λιγότερη ενέργεια καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής τους.
Κατασκευή λιγότερων, μετατροπή περισσότερων
Για τον Matthieu Place, αρχιτέκτονα και δάσκαλο στη Μασσαλία, η πρώτη απάντηση στην κλιματική κρίση είναι να περιοριστούν όσο το δυνατόν περισσότερο οι νέες κατασκευές. Κάθε νέο κτίριο απαιτεί υλικά, τεχνητοποιεί το έδαφος και παράγει εκπομπές άνθρακα. Η ανακαίνιση, η ανακατασκευή των κενών κτιρίων ή ακόμα και η μετατροπή των υπαρχόντων χώρων γίνονται έτσι κύριοι μοχλοί.
Αυτή η εξέλιξη αλλάζει βαθιά το επάγγελμα. Ο αρχιτέκτονας δεν επιδιώκει πλέον μόνο να δημιουργήσει, αλλά και να προσαρμόσει, να παρατείνει και να εξελίξει τα κτίρια ώστε να ανταποκρίνονται στις μελλοντικές ανάγκες. Η αναστρεψιμότητα των χρήσεων, η λιτότητα των εξοπλισμών ή ακόμα και ο φυσικός αερισμός γίνονται κριτήρια εξίσου σημαντικά με την αισθητική.
Η επιστροφή των ξεχασμένων τεχνών
Στο Λίβανο, η ενεργειακή κρίση επιταχύνει αυτή την αλλαγή οπτικής. Στη Baskinta, το Lifehaus που σχεδιάστηκε από τον Nizar Haddad δείχνει ότι ένα σπίτι μπορεί να συνδυάσει παραδοσιακές τεχνικές και σύγχρονες επιστημονικές γνώσεις. Πέτρα, ακατέργαστο χώμα, μαλλί προβάτου, καλάμια ή ανακυκλωμένα ελαστικά αντικαθιστούν πιο ενεργοβόρα υλικά, ενώ ο προσανατολισμός του κτιρίου, η φυσική μόνωση και η κυκλοφορία του αέρα περιορίζουν σημαντικά τις ανάγκες σε θέρμανση και κλιματισμό.
Αυτή η προσέγγιση συνδέεται με τις έρευνες που διεξάγονται αλλού στη Μεσόγειο. Οι αρχαίες πόλεις, τα ksour του Μαγκρέμπ ή τα κτίρια που κατασκευάζονται γύρω από αυλές δείχνουν ότι οι προηγούμενες γενιές είχαν ήδη αναπτύξει λύσεις προσαρμοσμένες στις υψηλές θερμοκρασίες. Αυτές οι αρχές εμπνέουν σήμερα μια νέα γενιά αρχιτεκτόνων που τις εκσυγχρονίζουν χωρίς να τις αλλοιώνουν.
Υλικά για τη μείωση του αποτυπώματος άνθρακα
Η μετάβαση περνά επίσης από τη βιομηχανική καινοτομία. Στην Ιζέρ, η CCB Greentech μετατρέπει ξύλα χαμηλής ποιότητας, που παλαιότερα δεν αξιοποιούνταν, σε κόκκους που προορίζονται για την κατασκευή ξυλομπετόν. Αυτό το υλικό συνδυάζει τσιμέντο, νερό και ξύλο για να δημιουργήσει κατασκευαστικά στοιχεία που είναι ταυτόχρονα φέροντα, ελαφρύτερα από το κλασικό μπετόν και ικανά να αποθηκεύουν μακροπρόθεσμα τον άνθρακα που περιέχεται στο ξύλο.
Παραγόμενα από γαλλικούς πόρους και κατασκευασμένα κοντά στα εργοτάξια χάρη σε ένα δίκτυο συνεργατών, αυτά τα προκατασκευασμένα τοιχώματα επιτρέπουν επίσης τη μείωση των μεταφορών, των αποβλήτων και των χρόνων κατασκευής. Έχουν ήδη υλοποιηθεί εκατό έργα με αυτήν την τεχνολογία.
Μια νέα κουλτούρα κατασκευής
Αυτές οι εμπειρίες δείχνουν ότι η βιώσιμη αρχιτεκτονική δεν βασίζεται σε μια μοναδική λύση. Συνδυάζει επιλογές σχεδίασης, καλύτερα προσαρμοσμένα υλικά, τεχνικές εμπνευσμένες από τοπικές παραδόσεις και μια σκέψη για ολόκληρο τον κύκλο ζωής των κτιρίων.
Μακριά από το να αντιπαραθέτουν την καινοτομία και την κληρονομιά, αυτές οι τρεις πρωτοβουλίες δείχνουν ότι ενισχύονται αμοιβαία. Οι αρχαίες δεξιότητες βρίσκουν μια επικαιρότητα χάρη στις επιστημονικές γνώσεις, ενώ οι βιομηχανικές καινοτομίες επιδιώκουν να περιορίσουν τον περιβαλλοντικό τους αντίκτυπο. Ένας τρόπος κατασκευής που ανταποκρίνεται στις κλιματικές προκλήσεις χωρίς να θυσιάζει την άνεση, την αρχιτεκτονική ποιότητα ούτε τις αυξανόμενες ανάγκες σε κατοικίες.
Φωτογραφία εξωφύλλου: το Lifehaus των 160 τ.μ. συνδυάζει παράδοση και επιστήμη όπως το θερμοκήπιο που επαναχρησιμοποιεί τα οργανικά απόβλητα © Nizar Haddad