Mes gurit dhe detit, Gjirokastër thotë një Mesdhe të bërë nga transmetimi. Në qytetin e lindjes së Ismaïl Kadaré, çatitë e guri dhe burimet ruajnë jehonën e lutjeve, ndërsa diktatura e Enver Hoxhës ka lënë plagët e saj. Muzeu, kujtimet dhe filmat e paradave kujtojnë zjarrin e imponuar. Në rrugën Kadaré, e shijojmë “qytetin e gurit” para se të shkojmë drejt Sarandës ku peshku i pjekur dhe një gotë ouzo na ftojnë të zbulojmë detin tonë mes tokave.
Mesdheu, shpesh, është një histori transmetimi. Është përsëri shoku im Predrag Matvejevitch, autori i Breviarit mesdhetar, që më bëri të takoj Ismaïl Kadaré, shkrimtarin e madh shqiptar. Ishte në Romë, pas luftës në ish-Jugosllavi. Kadaré, si Matvejevitch, është një njeri i Ballkanit. Ai i përket një bote të decentralizuar, paralele, një Mesdheu vertikal ku bashkohen disa shoqëri, ku përkatësitë siç janë kryqëzohen ashtu edhe përjashtohen. Për një kohë të gjatë Kadaré ishte një nga fytyrat e pakta të njohura të Shqipërisë në planin ndërkombëtar. Ky vend sekret, citadela komuniste, një vërtetë vrimë e zezë e mbyllur për të huajt. Figura e vetme që e tejkalonte ishte ajo e udhëheqësit të tij, Enver Hoxha, një lloj “udhëheqësi suprem” të një Shqipërie komuniste, me tendencë absolutiste. Megjithatë, Enver Hoxha si Ismaïl Kadaré vijnë nga e njëjta qytet, Gjirokastër…
Ishte një qytet i çuditshëm që, si një qen i parahistorik, dukej se kishte dalë papritur në luginë nga një natë dimri për të ngjitur me vështirësi anën e malit. Çdo gjë në këtë qytet ishte e vjetër dhe prej guri, nga rrugët dhe burimet deri te çatitë e shtëpive të mëdha shekullore, të mbuluara me pllaka guri gri, të ngjashme me shkallët gjigante. Ishte e vështirë të besohej se nën këtë mbulesë të fuqishme ekzistonte dhe riprodhohej mishi i butë i jetës.
Për udhëtarin që e shikonte për herë të parë, qyteti zgjonte dëshirën për një krahasim, por ai e kuptonte menjëherë se ishte një kurth sepse e përjashtonte të gjitha; në të vërtetë, nuk ngjante me asgjë. Ai nuk duronte më shumë krahasimet se sa shiu, breshëri, ylberët dhe flamujt e huaj shumëngjyrësh, që linin çatitë e tij siç kishin ardhur, po aq kalimtarë dhe të paqenë sa ishte ajo e përjetshme dhe konkrete.
Ky artikull ende nuk është në dispozicion.
Kthehuni së shpejti për të zbuluar këtë artikull!