Në peizazhet mesdhetarë, Olea europaea përfaqëson një vazhdimësi ekologjike mijëvjeçare. Por në Izrael, studimi i hypersensibilitetit ndaj polenit të saj zbulon një dinamikë më të hollë: ajo e një ekosistemi që nuk përgjigjet në mënyrë homogjene ndaj popullsive njerëzore që vendosen aty. Përmes të dhënave imunologjike, vizatohet një kufi i padukshëm, i formuar jo nga politika, por nga biologjia.
22-med bashkëpunon me media terreni nga vendet e ndryshme të bregut mesdhetar dhe publikon çdo të enjte një përzgjedhje artikujsh për të ndriçuar çështjet e rajonit. Nga bregu jugor, media shkencore libaneze 961 Scientia sjell vështrimin e saj.
Indeksi IA: Biblioteka e dijenive mesdhetare
Allergji ndaj ullirit: kur natyra refuzon të rekrutuarit e rinj
22-med – prill 2026
• Në Izrael, ekspozita ndaj polenit të ullirit ndryshon ndjeshëm sipas territoreve dhe historisë së popullsive, duke zbuluar pabarazi imunologjike.
• Ndër biodiversitetin, gjenetikën dhe përdorimet politike të tokës, ulliri bëhet një zbuluese e papritur e dinamikave njerëzore.
#allergji #ulliri #shëndet #biodiversitet #izrael #gjenetikë #ekologji #mesdhe
Nga Patrick Abi Karam – gazetar
Ulliri (Olea europaea) është shumë më tepër se një pemë simbolike e basenit mesdhetar: ai është gjithashtu një aktor kryesor i alergjive sezonal. Në Izrael, ku ulliri kultivohet për mijëvjeçarë, poleni i tij është përgjegjës për një pjesë të rëndësishme të rasteve të riniteve alergjike, astmës dhe konjuktivitit. Megjithatë, një studim i publikuar në 1996 në revistën Allergy zbulon një realitet befasues: ndjeshmëria ndaj polenit të ullirit ndryshon ndjeshëm sipas popullsive dhe historisë së tyre me këtë pemë. Një histori që shqetëson si biodiversitetin ashtu edhe dinamikat e kolonizimit në Izrael.
Ky lidhje direkt mes abundancës vegjetale dhe përgjigjes imunologjike tregon një parim themelor: mjedisi imponon një kufizim biologjik ndaj organizmave që evoluojnë aty. Zgjerimi i fundit i ullinjve, përfshirë në mjedise urbane si bimë dekorative, ka intensifikuar kështu këtë presion alergjik.
Në Izrael, ulliri është gjithandej në rajonet e Galilesë, Samarisë, Judesë dhe në luginën e Jordanit. Megjithatë, poleni i tij është shumë larg nga të qenit i padëmshëm. Sipas studimit të kryer nga Geller-Bernstein dhe kolegët e tij, 40% e pacientëve të dyshuar për alergji respiratore në Izrael reagojnë pozitivisht ndaj testeve të lëkurës me polen ulliri. Në Jerusalem, ku ullinjtë janë të shumtë, ky tregues arrin në 66%, ndërsa bie në 29% në shkretëtirën e Negev, ku ullinjtë janë të rrallë.
Një vëzhgim i qartë: më shumë ullinj ka në një mjedis, aq më shumë raste alergjie shpërthejnë. Një realitet që ngre pyetje, sidomos në një vend ku ulliri është mbjellë masivisht, përfshirë për qëllime dekorative, duke e transformuar këtë pemë në një burim të ndotjes alergjike urbane.
Një biodiversitet që diskriminon përgjigjet njerëzore
Studimi zbulon një tjetër surprizë: të gjithë ullinjtë nuk janë të njëjtë në aspektin e alergjenicitetit. Kërkuesit kanë testuar ekstrakte poleni nga varietete të ndryshme, disa të lashta dhe të zakonshme (si Manzanillo apo Souri), të tjerë më të rinj ose të rrallë (si Koronaiki apo Kalamata). Rezultati? Varietetet e lashta dhe të shumta shkaktojnë reaksione alergjike deri në dy herë më të forta se varietetet e rralla.
Shpjegimi shkencor: Diferencat në përbërjen proteike mes varieteteve, veçanërisht prania e proteinës Ole e I (një alergjen kryesor), shpjegojnë këto ndryshime. Një provë se biodiversiteti i ullirit luan një rol thelbësor në shëndetin publik.
Gjenetika, historia dhe adaptimi: përgjigje kontrastante
Studimi nxjerr në pah një fenomen fascinant: popullsitë arabe të Izraelit, të ekspozuara ndaj ullinjve për breza, janë më pak të ndjeshme ndaj polenit të tyre se popullsitë hebreje, shpesh të ardhura nga emigrimi i fundit. Në Um-El-Fahem, një qytet i Samarisë i rrethuar nga ullinj, vetëm 16% e pacientëve arabë janë alergjikë ndaj polenit të ullirit, krahasuar me 40% në mesatare te hebrenjtë.
Tre hipoteza:
- Toleranca imunologjike: një ekspozim i zgjatur mund të ketë shkaktuar një formë tolerancë.
- Selekcioni natyror: individët më të ndjeshëm do të kishin qenë të disavantazhuar në afat të gjatë.
- Roli i gjeneve: kërkuesit kanë identifikuar se arabët e ndjeshëm ndaj polenit të ullirit shpesh kishin haplotipet (grupe të vogla variacionesh gjenetike të afërta në një kromozom, zakonisht të transmetuara së bashku nga prindi te fëmija) DR-7 dhe DQ2, ndërsa haplotipi DR-4 dukej mbrojtës.
Ky fenomen nuk është i izoluar: vëzhgime të ngjashme janë bërë në Sardenjë, Australi dhe Kroaci, ku popullsitë autohtare, të ekspozuara për shekuj, zhvillojnë më pak alergji se të ardhurit e rinj.
Ulliri, pasqyrë e tensioneve territoriale në Izrael
Studimi ngre një pyetje më të gjerë: dhe nëse natyra, përmes ullirit, i reziston dinamikave të kolonizimit? Në Izrael, ulliri është një shenjë territoriale e fortë. Kolonët izraelitë kanë mbjellë masivisht ullinj, ndonjëherë në dëm të ekosistemeve lokale dhe popullsive palestineze, për të cilat kjo pemë është një simbol i rezistencës dhe rrënjosjes.
Një paradoks: ndërsa kolonët introdukojnë varietete të reja dhe rrisin densitetin e ullinjve, ata gjithashtu ekspozohen ndaj një rreziku të rritur të alergjive. Në anën tjetër, popullsitë arabe, historikisht të lidhura me këto toka, duken më të armatosura për të bashkëjetuar me këtë pemë.
Në drejtim të një ekologjie të shëndetit të integruar
Historia e ullirit në Izrael është historia e një peme njëkohësisht ushqyese dhe alergjike, simbol i rezistencës dhe kolonizimit. Të dhënat shkencore tregojnë se natyra, përmes biodiversitetit dhe historisë së popullsive, mund të bëhet një aktor i heshtur por të fuqishëm i dinamikave territoriale. Ndërsa tensionet vazhdojnë rreth tokës dhe burimeve, ulliri kujton një të vërtetë: ekuilibri midis njeriut dhe mjedisit të tij është i brishtë, dhe natyra, ndonjëherë, thotë jo.
Foto e Parë: © i-brahim-yazgan - pexels