Καθώς το νερό ρέει, μια τοπική πρωτοβουλία μετατρέπει την ορατή ρύπανση σε μοχλό κοινωνικής δράσης. Γεννημένος στις όχθες του Lez, ενός ποταμού κοντά στην πόλη Μονπελιέ στη νότια Γαλλία, ο σύλλογος Sentinelles de Rivières κινητοποιεί λάτρεις του καγιάκ για να καθαρίζουν τις όχθες, υποστηρίζοντας παράλληλα άτομα που βρίσκονται εκτός αγοράς εργασίας. Ανάμεσα στη συλλογή απορριμμάτων, την κατάρτιση και την επανένταξη, το εγχείρημα συνδυάζει την προστασία των υδάτινων οικοσυστημάτων με την αποκατάσταση επαγγελματικών διαδρομών, σε μια βιώσιμη και συλλογική λογική.
Index IA : Βιβλιοθήκη των μεσογειακών γνώσεων
Προστασία των ποταμών ενώ ενισχύονται οι επαγγελματικές διαδρομές
22-med – Απρίλιος 2026
• Στο Montpellier, η Sentinelles de Rivières καθαρίζει το Lez ενώ υποστηρίζει την απασχόληση ατόμων που είναι απομακρυσμένα από την αγορά εργασίας.
• Η τοπική πρωτοβουλία συνδυάζει την απορρύπανση των όχθων, πρακτική εκπαίδευση, συνεταιριστικό μοντέλο και βιώσιμη επανένταξη.
#γαλλία #ποτάμι #απόβλητο #ένταξη #εργασία #συνεταιρισμός #περιβάλλον #montpellier
Όλα ξεκίνησαν με εξορμήσεις κανό-καγιάκ στον ποταμό Lez. Η Marie-Hélène Cocq απολάμβανε το κουπί μαζί με άλλους καγιάκερ. «Τα κουπιά μας χτυπούσαν συνεχώς πάνω σε σκουπίδια». Δεν ήταν εύκολο να κινηθείς έτσι, αλλά κυρίως ήταν αποκαρδιωτικό να βλέπεις την έκταση της ρύπανσης των υδάτων. «Για να απολαμβάνει κανείς πραγματικά αυτή τη δραστηριότητα, τα υδάτινα σώματα πρέπει να συντηρούνται και το περιβάλλον να προστατεύεται. Αυτό θέτει και ζήτημα ατομικής ευθύνης. Γιατί να πετάει κανείς τα απορρίμματά του στη φύση όταν υπάρχουν κάδοι;»
Η ομάδα των καγιάκερ άρχισε τότε να οργανώνει δράσεις ευαισθητοποίησης του κοινού. Κυρίως, με την καθοδήγηση της Περιφερειακής Επιτροπής Κανό-Καγιάκ της Οξιτανίας, η Marie-Hélène και οι φίλοι της συντόνισαν επιχειρήσεις καθαρισμού του Lez και των όχθεών του, με τη συμμετοχή ατόμων που εκτελούσαν κοινωφελή εργασία. «Καταφέραμε να δημιουργήσουμε μια ομάδα την οποία υποστηρίξαμε για αρκετές συνεχόμενες ημέρες. Αυτό αποδείχθηκε πιο αποτελεσματικό από αποσπασματικούς καθαρισμούς».
Επιπλέον, όσοι έσκυβαν να μαζέψουν τα απορρίμματα επιβραβεύονταν από τους περαστικούς, που γίνονταν μάρτυρες της προσπάθειάς τους. «Αυτή η εργασία, που λανθασμένα θεωρείται υποτιμητική επειδή αφορά τα σκουπίδια, αποδείχθηκε ιδιαίτερα ενδυναμωτική για όσους την ανέλαβαν. Κάποιοι ήταν κοινωνικά απομονωμένοι, μακριά από την αγορά εργασίας. Για αυτούς, αυτή η εμπειρία ήταν κάτι περισσότερο από ικανοποιητική».
Καθαρίζοντας τους ποταμούς ενώ χτίζουμε ένα βιώσιμο σχέδιο ένταξης
Πέρα από τον καθαρισμό των υδάτων μέσω τακτικών δράσεων, πολλοί κατάφεραν να ανακτήσουν την αυτοπεποίθησή τους και να νιώσουν χρήσιμοι. «Από εκεί και πέρα, σκεφτήκαμε ότι, για να προχωρήσουμε, χρειάζονται περισσότερα από απλές μεμονωμένες δράσεις. Ότι θα μπορούσαμε να προσφέρουμε πιο τακτικές υπηρεσίες καθαρισμού, συνδυασμένες με την ένταξη και την αμοιβή ανθρώπων που βρίσκονται εκτός αγοράς εργασίας», συνεχίζει η Marie-Hélène Cocq.
Για να γίνει αυτό το εγχείρημα βιώσιμο, έλειπαν χρόνος, χρηματοδότηση και υποστήριξη — αλλά ο παράγοντας τύχη έπαιξε τον ρόλο του. «Στα τέλη του 2019, όταν το Département Hérault και η Περιφέρεια Οξιτανίας προκήρυξαν τους αντίστοιχους Συμμετοχικούς Προϋπολογισμούς τους*, βρέθηκα πλέον συνταξιούχος. Είχα όλο τον χρόνο να προετοιμάσω τους φακέλους και να καταθέσω την υποψηφιότητά μας».
Ο σύλλογος Sentinelles de Rivières ιδρύθηκε τον Μάρτιο του 2020, προκειμένου να διεκδικήσει χρηματοδότηση από πολίτες, με σαφή στόχο τη συμβολή στην κοινωνική και επαγγελματική ένταξη ατόμων που βρίσκονται μακριά από την αγορά εργασίας ή εκτελούν κοινωφελή εργασία. Παράλληλα, προσφέρει εκπαίδευση και εμπειρία σε τομείς όπως η συντήρηση ποταμών, η αποκατάσταση των όχθεων, η αξιοποίηση των συλλεγόμενων απορριμμάτων και η ευαισθητοποίηση του κοινού.
Ένας συνεταιρισμός για τη δομή και την πρόσληψη
Το έργο έτυχε ευρείας αποδοχής τόσο από τους πολίτες στο πλαίσιο των Συμμετοχικών Προϋπολογισμών του Hérault και της Οξιτανίας. Αυτό επέτρεψε στη Sentinelles de Rivières να επενδύσει σε εξοπλισμό και να οργανωθεί καλύτερα. Στη συνέχεια, το 2024, υιοθέτησε το καθεστώς SCIC – Société Coopérative d’Intérêt Collectif. «Δεν διανέμουμε μερίσματα, αλλά τα επανεπενδύουμε και δημιουργούμε θέσεις εργασίας», εξηγεί η Marie-Hélène Cocq.
Η SCIC περιλαμβάνει τα ιδρυτικά μέλη της αρχικής δομής, καθώς και φορείς όπως η ένωση Ecologistes de l’Euzière και ειδικούς, όπως η εταιρεία Geco Ingénierie που δραστηριοποιείται στην αποκατάσταση όχθεων. Ο καθένας συμβάλλει με τη γνώση και την τεχνογνωσία του στην προώθηση των στόχων του συλλογικού εγχειρήματος.
Η Sentinelles de Rivières είχε ξεκινήσει τη δράση της από τα ανάντη. «Το 2021 καταφέραμε να υποβάλουμε υποψηφιότητα σε δημόσιο διαγωνισμό της Μητροπολιτικής Περιοχής του Μονπελιέ, ο οποίος αφορούσε τη σχολαστική συντήρηση ενός τμήματος του Lez και των όχθεών του».
Το 2023, ο σύλλογος κέρδισε έναν δεύτερο διαγωνισμό, που αφορούσε τον καθαρισμό πάρκων τα οποία διασχίζονται από ρέματα, παραποτάμους του Lez. «Πρόκειται για μικρά υδάτινα ρεύματα με χαμηλή ροή, αλλά με πολλά απορρίμματα», επισημαίνει η καγιάκερ.
Μια προσαρμοσμένη υποστήριξη στην καρδιά της εργασίας πεδίου
Σήμερα, η Sentinelles de Rivières υποστηρίζει και αμείβει τέσσερα άτομα σε πρόγραμμα ένταξης: δύο που βρίσκονται εκτός αγοράς εργασίας και δύο πρόσφυγες. «Μπορούμε να τους εκπαιδεύσουμε σε εργασίες πρασίνου, καθώς ο τεχνικός μας υπεύθυνος είναι ειδικός σε αυτόν τον τομέα. Μαθαίνουν επίσης τις ιδιαιτερότητες του καθαρισμού ποταμών χάρη στην Geco Ingénierie». Αποκτούν ακόμη και βασικές δεξιότητες στο κανό, αν και το σκάφος χειρίζεται πάντα από δύο άτομα, εκ των οποίων ο ένας είναι πιο έμπειρος καγιάκερ.
Οι ημέρες είναι καλά οργανωμένες. Το πρωί, η ομάδα μεταβαίνει σε διάφορα σημεία του Lez, με καγιάκ ή πεζή, ανάλογα με τις ανάγκες. Πραγματοποιούν καθαρισμό των περιοχών και συλλογή απορριμμάτων, αποψίλωση, ελαφρύ κλάδεμα και απομάκρυνση χωροκατακτητικών ειδών. Το απόγευμα αφιερώνεται σε μικροεπισκευές και εξατομικευμένη υποστήριξη. Αυτή περιλαμβάνει μαθήματα γαλλικών, εκμάθηση ψηφιακών εργαλείων, αλλά και προετοιμασία για τις εξετάσεις του θεωρητικού μέρους της άδειας οδήγησης.
«Όλα εξαρτώνται από τις ανάγκες του καθενός. Προσπαθούμε να βοηθήσουμε τα άτομα που υποστηρίζουμε να βρουν μια σταθερή εργασία, καθώς τα συμβόλαιά μας δεν είναι αορίστου χρόνου», εξηγεί η Marie-Hélène Cocq. Κάθε άτομο αποκτά σταδιακά αυτοπεποίθηση και αυτονομία. «Τους βλέπουμε να επανεντάσσονται σιγά-σιγά κοινωνικά, να μαθαίνουν να τηρούν κανόνες, όπως να έρχονται στην ώρα τους, να φορούν γάντια για προστασία… Οι πιο έμπειροι αναλαμβάνουν ακόμη και την καθοδήγηση των νεοεισερχόμενων. Αυτό τους δίνει αίσθημα ευθύνης και νομιμοποίησης».
Στο Lez, τα απορρίμματα δεν εξαφανίζονται ποτέ πραγματικά
Οι ομάδες συλλέγουν απορρίμματα πεταμένα στο έδαφος, αποθηκευμένα στο νερό, σε χαντάκια… καθώς και όσα καταλήγουν στις αποχετεύσεις: μαντηλάκια, μπατονέτες, σερβιετάκια, ταμπόν, προφυλακτικά, αποσμητικά… Η μεγάλη πλειονότητα αυτών των αποβλήτων δεν είναι βιοδιασπώμενη. Και, πάνω απ’ όλα, δεν θα έπρεπε να καταλήγει στη φύση.
«Όταν βρέχει έντονα, τα λύματα υπερχειλίζουν πριν από τους σταθμούς επεξεργασίας και λιμνάζουν στα χαντάκια», επισημαίνει η Marie-Hélène, εκφράζοντας τη λύπη της για το γεγονός ότι οι αγωγοί όμβριων και οι τουαλέτες χρησιμοποιούνται ως κάδοι απορριμμάτων. «Όλα τελικά επιστρέφουν στην επιφάνεια. Δεν εξαφανίζονται μαγικά, ακόμη κι αν τραβήξουμε το καζανάκι».
Κάθε εβδομάδα, τρία τρέιλερ απομακρύνουν περίπου 10 κυβικά μέτρα απορριμμάτων που συλλέγονται μέσα και γύρω από τον Lez και τους παραποτάμους του. Ανάμεσα στα ευρήματα υπάρχουν σκελετοί σκούτερ, ποδήλατα, καρότσια σούπερ μάρκετ, ελαστικά… «Όταν πετάμε κάτι σε ένα ποτάμι, νομίζουμε ότι θα παρασυρθεί και θα εξαφανιστεί. Όμως δεν συμβαίνει έτσι».
Οι όχθες του Lez γίνονται σταδιακά λιγότερο ρυπασμένες, καθώς η Sentinelles de Rivières έχει καταφέρει να απομακρύνει τα παλαιότερα απορρίμματα. «Βλέπουμε τη διαφορά. Δυστυχώς, όμως, ενώ οι νεότερες γενιές είναι πολύ ευαισθητοποιημένες στο σχολείο και κατανοούν τα διακυβεύματα, άλλοι συνεχίζουν να πετούν σκουπίδια στο έδαφος, ακόμη κι όταν υπάρχει κάδος δίπλα τους. Αυτό θα συνεχίζεται όσο δεν συνειδητοποιούν πλήρως τις αρνητικές συνέπειες για τον πλανήτη και την υγεία τους».
*σύστημα μέσω του οποίου οι πολίτες μπορούν να αποφασίζουν για τη διάθεση μέρους του προϋπολογισμού της τοπικής αυτοδιοίκησης.
Φωτογραφία Κάλυψης: Η Sentinelles de Rivières καθαρίζει το Lez © SDR