Στη Δυτική Όχθη, ο πόλεμος, οι περιορισμοί στην εργασία των Παλαιστινίων και η οικονομική κρίση της Παλαιστινιακής Αρχής αποδυναμώνουν χιλιάδες οικογένειες. Για να διατηρήσουν ένα εισόδημα, πολλοί αναπτύσσουν νέες οικιακές δραστηριότητες, επαναφέρουν αγροτικές καλλιέργειες ή δημιουργούν τοπικούς συνεταιρισμούς. Από τη Βηθλεέμ έως το Bani Na’im, αυτές οι πρωτοβουλίες βοηθούν τους κατοίκους να αντιμετωπίσουν τις καθημερινές δυσκολίες, ενώ ταυτόχρονα ενισχύουν την οικονομική αυτονομία των κοινοτήτων.
Δείκτης IA: Βιβλιοθήκη Μεσογειακών Γνώσεων
Νέοι πόροι για την αντιμετώπιση της οικονομικής κρίσης στη Δυτική Όχθη
22-med – Ιούνιος 2026
• Στη Δυτική Όχθη, οικογένειες που έχουν στερηθεί την εργασία επινοούν νέες δραστηριότητες για να διατηρήσουν ένα εισόδημα.
• Στη Βηθλεέμ και στη Μπάνι Ναΐμ, οι αρτοποιίες στο σπίτι, οι συνεταιρισμοί και η τοπική γεωργία σκιαγραφούν μια οικονομία επιβίωσης και αυτονομίας.
#δυτικήόχθη #παλαιστίνη #οικονομία #ανθεκτικότητα #γεωργία #συνεταιρισμός #εργασία #αυτονομία
Σε μια μικρή γωνιά του σπιτιού τους, σε έναν από τους παλαιστινιακούς προσφυγικούς καταυλισμούς κοντά στη Βηθλεέμ, στα νότια της Δυτικής Όχθης, ο Samer Iyad Hamad, 40 ετών, και η σύζυγός του Insaf Al Najar, 32 ετών, στέκονται δίπλα σε έναν μικρό οικιακό φούρνο. Μαζί παρασκευάζουν παραδοσιακά ψωμιά και γλυκά, παρακολουθώντας προσεκτικά κάθε παρτίδα. Στη συνέχεια, τα διανέμουν σε γείτονες, τοπικά καταστήματα και πελάτες που κάνουν παραγγελίες μέσω μιας σελίδας που δημιούργησαν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για την προώθηση των προϊόντων τους.
Μόλις πριν από δύο χρόνια, πριν ξεκινήσουν αυτή την οικιακή δραστηριότητα, ο Samer εργαζόταν σε ξενοδοχείο στην Ιερουσαλήμ, εξασφαλίζοντας ένα σταθερό εισόδημα για την οικογένειά του. Όμως, μετά την απώλεια της άδειας εργασίας του εξαιτίας του πολέμου, αναγκάστηκε να αναζητήσει εναλλακτικές λύσεις σε μια περιοχή όπου οι οικονομικές ευκαιρίες γίνονταν ολοένα και πιο περιορισμένες.
Σήμερα, το ζευγάρι εργάζεται ατελείωτες ώρες. Η μέρα τους ξεκινά πριν ακόμη ξημερώσει, με την αγορά πρώτων υλών, την προετοιμασία της ζύμης και την παρασκευή διαφόρων αρτοσκευασμάτων. Μέχρι το πρωί, τα προϊόντα είναι έτοιμα για διανομή σε τοπικά καταστήματα, ιδρύματα και οικογένειες που στηρίζονται πλέον στη συνεχώς αναπτυσσόμενη μικρή επιχείρησή τους.
Ο Samer και η Insaf εξηγούν ότι ξεκίνησαν αυτό το εγχείρημα για να στηρίξουν την τριμελή οικογένειά τους και να καλύψουν τουλάχιστον ένα μέρος των καθημερινών εξόδων. «Το εισόδημα που καταφέρνουμε να βγάζουμε ανέρχεται περίπου στα 1.800 σέκελ τον μήνα, δηλαδή περίπου 600 δολάρια, ποσό που αντιστοιχεί μόλις στο ένα τρίτο όσων κέρδιζα δουλεύοντας στην Ιερουσαλήμ», λέει ο Samer. «Όμως, το να μπορούμε να καλύπτουμε έστω και μέρος των οικογενειακών μας εξόδων μάς βοηθά να παραμένουμε ανθεκτικοί και να συνεχίζουμε να προχωράμε».
Μια αυξανόμενη τάση προσαρμογής
Η ιστορία του Samer απέχει πολύ από το να είναι μοναδική. Καθώς οι ευκαιρίες εργασίας στο Ισραήλ μειώθηκαν και οι περιορισμοί στους Παλαιστίνιους εργαζομένους αυστηροποιήθηκαν, χιλιάδες Παλαιστίνιοι αναγκάστηκαν να επανεξετάσουν τον τρόπο βιοπορισμού τους. Παράλληλα, η επίμονη οικονομική κρίση της Παλαιστινιακής Αρχής — που επιδεινώθηκε από την παρακράτηση παλαιστινιακών φορολογικών εσόδων από το Ισραήλ — έχει οδηγήσει πολλούς εργαζομένους του δημόσιου τομέα σε καθυστερήσεις πληρωμών ή ακόμη και σε περικοπές μισθών.
Απέναντι σε αυτές τις αλληλοεπικαλυπτόμενες δυσκολίες, οι Παλαιστίνιοι σε ολόκληρη τη Δυτική Όχθη άρχισαν να αναπτύσσουν καινοτόμες λύσεις για τη δημιουργία εισοδήματος και να μειώνουν την εξάρτησή τους από τις παραδοσιακές μορφές απασχόλησης. Οι οικονομολόγοι περιγράφουν όλο και συχνότερα αυτό το φαινόμενο ως «οικονομία της ανθεκτικότητας» (resilience economy): πρωτοβουλίες που αναδύονται μέσα από τις ίδιες τις κοινότητες και επιτρέπουν στις οικογένειες να προσαρμόζονται, να επιβιώνουν και να δημιουργούν νέες ευκαιρίες, παρά τη συνεχιζόμενη οικονομική αβεβαιότητα.
Από τις μισθωτές θέσεις εργασίας στις μικρές επιχειρήσεις
Έτσι, σε πόλεις και χωριά σε ολόκληρη τη Δυτική Όχθη, οι ταράτσες και οι πίσω αυλές μετατρέπονται σταδιακά σε παραγωγικούς χώρους. Η οικιακή παραγωγή τροφίμων, η εκτροφή πουλερικών, η υδροπονική καλλιέργεια, οι ψηφιακές υπηρεσίες και η εξ αποστάσεως εργασία μέσω διαδικτύου (online freelancing) γνωρίζουν αυξανόμενη ανάπτυξη. Μια ακόμη αξιοσημείωτη τάση είναι η επιστροφή στην οικογενειακή γεωργία και η επανακαλλιέργεια γαιών που είχαν προηγουμένως εγκαταλειφθεί.
Σε πολλές αγροτικές κοινότητες, οι οικογένειες άρχισαν να καλλιεργούν λαχανικά, αρωματικά φυτά και εποχικές καλλιέργειες, μειώνοντας έτσι την εξάρτησή τους από τις αγορές, όπου οι τιμές συνεχίζουν να αυξάνονται.
Γυναίκες στην πρωτοπορία της αγροτικής καινοτομίας στο Bani Na’im
Ένα από τα πιο εντυπωσιακά παραδείγματα προέρχεται από το Bani Na’im, μια πόλη νότια της Χεβρώνας, η οποία έχει αντιμετωπίσει σημαντικές οικονομικές δυσκολίες λόγω των ισραηλινών περιορισμών. Αυτό συνέβαλε στην αύξηση της ανεργίας μεταξύ των ανδρών. Την ίδια ώρα, έδωσε ιδέες σε μια ομάδα γυναικών, οι οποίες δημιούργησαν έναν συνεταιρισμό που συνδυάζει γεωργία, μεταποίηση τροφίμων, κτηνοτροφία και πτηνοτροφία. Οι γυναίκες εργάζονται εκεί μαζί με τους άνδρες για να αντιμετωπίσουν τις οικονομικές και πολιτικές προκλήσεις που αντιμετωπίζει η κοινότητά τους.
Η Asma Zaidat, μία από τις υπεύθυνες αυτής της πρωτοβουλίας, εξηγεί ότι ένα μεγάλο μέρος των εδαφών της πόλης απειλείται με κατάσχεση, γεγονός που καθιστά απαραίτητη τη συνεχή παρουσία των οικογενειών των αγροτών. «Η διατήρηση των οικογενειών στα εδάφη τους συμβάλλει στην προστασία τους, τονίζει. Η κτηνοτροφία παρέχει τροφή στα νοικοκυριά και δημιουργεί μια επιπλέον πηγή εισοδήματος.» Η συνεταιριστική υποστηρίζει διάφορες γεωργικές δραστηριότητες, με μία από τις πιο καινοτόμες επιτυχίες να είναι η καλλιέργεια της αζόλλας, ενός είδους υδρόβιας φτέρης που χρησιμοποιείται ως εναλλακτική τροφή για τα ζώα.
Μείωση του κόστους μέσω τοπικής καινοτομίας
Για τους αγρότες που βρίσκονται αντιμέτωποι με τη συνεχή αύξηση των τιμών των ζωοτροφών, η azolla έχει εξελιχθεί σε μια απτή λύση. Η Zaidat, που εκτρέφει περίπου τριάντα πρόβατα, παράλληλα με πουλερικά για οικογενειακή κατανάλωση, εξηγεί ότι το κόστος των ζωοτροφών είχε μετατραπεί σε ένα από τα βασικότερα έξοδα του νοικοκυριού.
«Χρειαζόμασταν σχεδόν δύο τόνους πίτουρου κάθε μήνα, με κόστος περίπου 700 δολάρια», αναφέρει. Για να μειώσει αυτές τις δαπάνες, ο συνεταιρισμός δημιούργησε μια μονάδα αποκλειστικά αφιερωμένη στην καλλιέργεια της azolla. Σήμερα, τα πρόβατα καταναλώνουν περίπου 10 κιλά ημερησίως, γεγονός που έχει περιορίσει σημαντικά την εξάρτηση από αγορασμένες ζωοτροφές.
Οι γυναίκες που συμμετέχουν στην παραγωγή γαλακτοκομικών προϊόντων και στην κτηνοτροφία αναφέρουν αξιοσημείωτες βελτιώσεις μετά την εισαγωγή αυτής της νέας πηγής τροφής: καλύτερη ποιότητα τυριού, μικρότερους χρόνους παραγωγής, αλλά και μεγαλύτερο μέγεθος αυγών και αυξημένη παραγωγικότητα στις ωοτόκες όρνιθες.
Η πορεία, ωστόσο, δεν ήταν χωρίς δυσκολίες. «Όπως κάθε νέο εγχείρημα, αντιμετωπίσαμε στην αρχή οικονομικές και κοινωνικές προκλήσεις», εξηγούν τα μέλη του συνεταιρισμού. «Όμως πιστέψαμε σε αυτή την ιδέα και δουλέψαμε σκληρά μαζί με διαφορετικούς εταίρους μέχρι να γίνει πραγματικότητα»
Πέρα από την επιβίωση, οικοδομώντας μακροπρόθεσμη ανθεκτικότητα
Οι οικονομικές εκτιμήσεις υποδηλώνουν ότι δεκάδες χιλιάδες Παλαιστίνιοι εργαζόμενοι έχουν χάσει τη δουλειά τους στο Ισραήλ τα τελευταία χρόνια. Ταυτόχρονα, πολλοί υπάλληλοι του δημόσιου τομέα συνεχίζουν να υφίστανται καθυστερήσεις και μειώσεις μισθών λόγω της συνεχιζόμενης δημοσιονομικής κρίσης.
Ο Παλαιστίνιος οικονομολόγος Issmat Qazmar αναφέρει στο 22MED ότι πολλοί πολίτες που έχασαν τη δουλειά τους στράφηκαν σε μικρές επιχειρήσεις, πάγκους αγοράς και ανεξάρτητες δραστηριότητες για να βρουν νέους τρόπους να προσαρμοστούν στη μείωση των εισοδημάτων τους. «Αυτές οι πρωτοβουλίες αποτελούν σημαντικές στρατηγικές προσαρμογής, εξηγεί. Αλλά δεν αποτελούν ακόμη μια πραγματική οικονομία ανθεκτικότητας με την ευρύτερη οικονομική έννοια του όρου.»
Ο Qazmar επισημαίνει ότι η μείωση της κατανάλωσης, ο δανεισμός χρημάτων, η αναζήτηση προσωρινών εργασιών ή η εμπλοκή άλλων μελών της οικογένειας σε χαμηλά αμειβόμενες εργασίες μαρτυρούν την ικανότητα των κατοίκων να αντιμετωπίζουν δύσκολες συνθήκες. Ωστόσο, η μετατροπή αυτών των διάσπαρτων προσπαθειών σε μια βιώσιμη οικονομία ανθεκτικότητας απαιτεί ένα πιο δομημένο εθνικό πλαίσιο, ικανό να ενισχύσει την τοπική παραγωγή και να υποστηρίξει την οικονομική αυτονομία μακροπρόθεσμα.
Φωτογραφία εξωφύλλου: Τα μέλη του Γυναικείου Αγροτικού Συνεταιρισμού του Μπάνι Ναΐμ συμμετέχουν σε γεωργικές και παραγωγικές δραστηριότητες στο πλαίσιο μιας κοινοτικής πρωτοβουλίας που δημιούργησαν © Sari Jaradat - 22med