Στη Βηρυτό, στις 21 Σεπτεμβρίου, το Βραβείο Samir Kassir 2026* επιβράβευσε πέντε δημοσιογραφικές εργασίες που φέρνουν στο φως συχνά αόρατες πραγματικότητες. Αναγκαστικές μετακινήσεις, ρητορική μίσους, πρόσβαση στις βασικές υπηρεσίες, εξαφανισμένα παιδιά ή ανισότητες στη φυλακή βρίσκονται στο επίκεντρο θεμάτων που είναι βαθιά ριζωμένα στην καθημερινότητα, πίσω από τα οποία διαγράφονται οι ρωγμές ολόκληρης της περιοχής. Τα βραβευμένα θέματα αφηγούνται κυρίως τι αλλάζουν αυτές οι κρίσεις στη ζωή αυτών που τις υφίστανται και τι επιτρέπει η δημοσιογραφική εργασία να αποκαλύψει.
Κάθε Πέμπτη, το 22-med ανοίγει τις σελίδες του σε ένα μέσο ενημέρωσης της Μεσογείου και δημοσιεύει, στο σύνολό του, ένα από τα άρθρα του. Μια έρευνα, ένα ρεπορτάζ ή μια αφήγηση για να ανακαλύψετε άλλες συντακτικές επιλογές, άλλους τρόπους να αφηγηθείτε τη Μεσόγειο. Για να ανοίξει αυτή η στήλη, η σύνταξη κάνει μια εξαίρεση. Κατεύθυνση Λίβανος, με ένα άρθρο αφιερωμένο στο βραβείο Samir Kassir, που επιβραβεύει κάθε χρόνο το έργο δημοσιογράφων που αγωνίζονται για την ελευθερία του Τύπου.
Από τον Edward Sfeir
Για την 21η έκδοσή του, ο διαγωνισμός που διοργανώνεται από την Αντιπροσωπεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο Λίβανο και το Ίδρυμα Samir Kassir έλαβε 300 συμμετοχές από έντεκα χώρες της Μέσης Ανατολής, της Βόρειας Αφρικής και του Κόλπου. Μια συμμετοχή που έρχεται σε μια εποχή που η ελευθερία του Τύπου παραμένει εύθραυστη σε μεγάλο μέρος της περιοχής. Στο Λίβανο, όπου διοργανώνεται το βραβείο, κατέχει μια ιδιαίτερη θέση.
«Η ελευθερία της έκφρασης είναι η αξία που ξεχωρίζει τον Λίβανο από πολλές χώρες της περιοχής. Είναι μια χώρα που έχει γνωρίσει τόσα δράματα, τόσες δυσκολίες και συνεχίζει να αντιμετωπίζει πολλές δυσκολίες, δηλώνει ο Ayman Mhanna, εκτελεστικός διευθυντής του Ιδρύματος Samir Kassir. Χωρίς ελευθερία της έκφρασης, δεν μπορούμε να θέσουμε τα ενοχλητικά ερωτήματα. Δεν μπορούμε να ερευνήσουμε τις βαθιές αιτίες της οικονομικής μας δυσφορίας, της ασφαλείας μας. Μόνο ένας ελεύθερος Τύπος και μια ελεύθερη έκφραση μπορούν πραγματικά να ζητήσουν λογαριασμό από αυτούς που, εδώ και χρόνια, είναι στην εξουσία, ελέγχουν τις ζωές μας και δεν έχουν ποτέ ανησυχήσει, ούτε από τη δικαστική διαδικασία, ούτε από την πολιτική διαδικασία. Μας απομένει μόνο η ελευθερία της έκφρασης!»
Μια σκηνή ως διεύθυνση
Στην Παλαιστίνη, ο Ahmad Al-Agha, νικητής εξ ημισείας στην κατηγορία Άρθρο Γνώμης, αφηγείται στο άρθρο Η σκηνή την εμπειρία της μετακίνησης στη Γάζα. Δημοσιευμένο στο Raseef22 τον Φεβρουάριο του 2026, το κείμενό του περιγράφει τι σημαίνει η απώλεια μιας κατοικίας και ενός ιδιωτικού χώρου. Σιγά σιγά, ο αριθμός που αποδίδεται σε μια σκηνή για να λάβει βοήθεια αντικαθιστά τη διεύθυνση, το σπίτι και το αίσθημα του ανήκειν. Η αναγκαστική μετακίνηση αποκτά τότε μια πολύ συγκεκριμένη διάσταση. Αυτό το ρεπορτάζ δείχνει επίσης τι μπορεί να προσφέρει η δημοσιογραφία στην αφήγηση μιας κρίσης. Να αναφέρει τα γεγονότα, αλλά και να τεκμηριώνει τις συγκεκριμένες συνέπειες σε αυτούς που τα ζουν.
Οι λέξεις που διχάζουν
Η Φατίμα Αχμάντ, συν-νικήτρια στην ίδια κατηγορία, ενδιαφέρεται για τη διάσπαση της συριακής κοινωνίας. Στο άρθρο της Σπόροι μίσους, συγκομιδή πληγών, που δημοσιεύτηκε στο Sot-Sy, αναλύει τον τρόπο με τον οποίο η γλώσσα και οι ταυτότητες μπορούν να γίνουν εργαλεία αποκλεισμού και κατηγορίας. Η δημοσιογράφος υπερασπίζεται την εκπαίδευση στον σεβασμό της διαφορετικότητας και τον διάλογο ως μέσα για τη διατήρηση του πλουραλισμού κατά τη διάρκεια της πολιτικής μετάβασης της Συρίας.
Όταν οι τουαλέτες γίνονται ζήτημα δικαιωμάτων
Στο Ιράκ, η Μαρίγια Ταλάλ Αλ-Σαμαράι ασχολήθηκε με ένα πολύ καθημερινό πρόβλημα: την πρόσβαση των γυναικών σε ασφαλείς και καθαρές τουαλέτες στα σχολεία, τα πανεπιστήμια και τους χώρους εργασίας. Στην έρευνά της Μην πίνετε νερό πριν βγείτε... Αναζητώντας γυναικείες τουαλέτες στο Ιράκ, που δημοσιεύτηκε στο Jummar, δείχνει τις συνέπειες της έλλειψης κατάλληλων εγκαταστάσεων στην υγεία, την ιδιωτικότητα και την αξιοπρέπεια των γυναικών, αλλά και στην πρόσβασή τους στις σπουδές και την εργασία. Η έρευνα επιτρέπει τη μέτρηση ενός συνηθισμένου προβλήματος που οι δημόσιες πολιτικές μπορούν εύκολα να παραμελήσουν. Μια ατομική εμπειρία γίνεται τότε συλλογικό ζήτημα: ποιες υποδομές πρέπει να δημιουργήσει μια κοινωνία για να επιτρέψει σε όλους να σπουδάσουν και να εργαστούν υπό αξιοπρεπείς συνθήκες;
Έρευνα για την ανεύρεση των αόρατων
Στη Συρία, ο Άλι Αλ-Ιμπραχίμ και η Μαΐς Καττ ενδιαφέρθηκαν για την τύχη των παιδιών των κρατουμένων υπό το καθεστώς του Μπασάρ αλ-Άσαντ. Τα κλεμμένα παιδιά της Συρίας, μια έρευνα που πραγματοποιήθηκε από τη Συριακή Μονάδα Ερευνητικής Δημοσιογραφίας με διάφορα διεθνή μέσα, αποκαλύπτει ένα σύστημα στο οποίο παιδιά φέρονται να τοποθετήθηκαν σε ανάδοχα σπίτια και να χωρίστηκαν από τις οικογένειές τους. Το εύρος της έρευνας απαίτησε τη συνεργασία πολλών οργανισμών και μέσων, ικανών να διασταυρώσουν τις πληροφορίες τους πέρα από τα σύνορα. Έγγραφα, μαρτυρίες και δεδομένα επέτρεψαν έτσι την ανεύρεση ορισμένων παιδιών, την ανασύνθεση διαδρομών και την ανάκριση των υπεύθυνων θεσμών. Μια μέθοδος ιδιαίτερα κατάλληλη για μια υπόθεση της οποίας οι διακλαδώσεις υπερβαίνουν κατά πολύ τη Συρία και που ένα απομονωμένο μέσο θα δυσκολευόταν να κατανοήσει συνολικά. Είναι επίσης η δεύτερη φορά που ο Άλι Αλ-Ιμπραχίμ βραβεύεται μετά το βραβείο που έλαβε το 2019.
Πίσω από τους τοίχους
Στον Λίβανο, ο Αντώνι Μπαρακάτ ενδιαφέρθηκε για τη φυλακή Ρουμιέ, μία από τις μεγαλύτερες της χώρας. Το ρεπορτάζ του Οι δύο φυλακές της Ρουμιέ, που προβλήθηκε στο Naqd Media, αναδεικνύει τις διαφορές στη μεταχείριση των κρατουμένων, τα φαινόμενα διαφθοράς και προνομίων, καθώς και τη προβληματική συνύπαρξη μιας πτέρυγας ανηλίκων με μια φυλακή ενηλίκων. Το ρεπορτάζ έλαβε επίσης το Βραβείο Φοιτητών, που απονεμήθηκε από κριτική επιτροπή Λιβανέζων φοιτητών δημοσιογραφίας και επικοινωνίας. Αυτή η εργασία αποκαλύπτει την καθημερινή λειτουργία ενός κλειστού θεσμού και αποκαλύπτει τις ανισότητες που μπορούν να παραμείνουν αόρατες πίσω από τους τοίχους του. Η δημοσιογραφία επιτρέπει τότε να κοιτάξουμε μέσα στα συστήματα των οποίων το κοινό συνήθως βλέπει μόνο τις πόρτες.
Θέματα που υπερβαίνουν τα σύνορα
« Πιστεύω ότι σε όλο τον κόσμο, η ελευθερία της έκφρασης απειλείται κάπως, τόσο στην Ευρώπη όσο και στη Μέση Ανατολή, όπως και σε άλλες χώρες », δηλώνει η Sandra De Waele, πρέσβειρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον Λίβανο. « Και είναι σαφές ότι, για να έχουμε πραγματικά δημοκρατικές κοινωνίες όπου μπορούμε να θέτουμε ερωτήματα σχετικά με το πώς διαχειρίζονται τα πράγματα οι κυβερνώντες, η ελευθερία της έκφρασης και ο Τύπος είναι πραγματικά πρωταρχικής σημασίας. »
Η έκδοση του 2026 δίνει επίσης το μέτρο της ποικιλομορφίας των απόψεων που εκφράζονται για την περιοχή. Από τις 300 υποψηφιότητες περιλαμβάνονταν 194 έρευνες, 66 άρθρα γνώμης και 40 οπτικοακουστικά ρεπορτάζ. Πίσω από διαφορετικά πολιτικά και κοινωνικά πλαίσια, πολλά θέματα αντηχούν: αναγκαστικές μετακινήσεις, διακρίσεις, πρόσβαση στις δημόσιες υπηρεσίες, μνήμη των αγνοουμένων, δικαιώματα των κρατουμένων ή λόγος μίσους. Τοπικές πραγματικότητες που δεν σταματούν στα σύνορα.
Στον Λίβανο, αυτή η ελευθερία να διηγείσαι και να ερευνάς συνοδεύεται επίσης από μια συζήτηση για την ευθύνη των μέσων ενημέρωσης. « Η ελευθερία της έκφρασης στον Λίβανο είναι απαραίτητη. Η χώρα μας είναι γνωστή στην περιοχή για αυτή την ελευθερία της έκφρασης. Έτσι, προσκολλούμαστε όλο και περισσότερο σε αυτή την ελευθερία, αλλά ταυτόχρονα, μιλάμε για "υπεύθυνη" ελευθερία, που καταπολεμά τις ψευδείς πληροφορίες, αλλά ταυτόχρονα τον λόγο μίσους που έχει καταστροφικές επιπτώσεις στις κοινωνίες μας », υπογραμμίζει η Elissar Naddaf, Διευθύνουσα Σύμβουλος της Télé Liban, της εθνικής τηλεόρασης του Λιβάνου.
Τα έργα που βραβεύτηκαν φέτος εντάσσονται σε ένα ιδιαίτερο πλαίσιο. Αλλά τα ερωτήματα που θέτουν συχνά βρίσκουν απήχηση και αλλού στην περιοχή. Η γνωστοποίησή τους πέρα από τη χώρα όπου τεκμηριώθηκαν επιτρέπει επίσης την αντιπαράθεση των εμπειριών και των απαντήσεων που δόθηκαν. Σε μεσογειακή κλίμακα, η κυκλοφορία αυτών των αφηγήσεων επιτρέπει έτσι να βλέπουμε διαφορετικά πραγματικότητες που τα σύνορα τείνουν να απομονώνουν.
* Δημοσιογράφος, συγγραφέας και ιστορικός γαλλο-λιβανέζικης καταγωγής, ο Samir Kassir γεννήθηκε το 1960 στη Βηρυτό. Συνεργάτης κυρίως της L’Orient-Le Jour και της Monde diplomatique, υπερασπιζόταν την ελευθερία της έκφρασης και την ανεξαρτησία του Λιβάνου. Δολοφονήθηκε στις 2 Ιουνίου 2005 στη Βηρυτό από έκρηξη βόμβας που τοποθετήθηκε κάτω από το αυτοκίνητό του. Δημιουργήθηκε την ίδια χρονιά από την Ευρωπαϊκή Ένωση, το Βραβείο Samir Kassir για την ελευθερία του Τύπου απονέμεται από το 2006 σε δημοσιογράφους της Μέσης Ανατολής, της Βόρειας Αφρικής και του Κόλπου.
