Izrael

Varietete e lashta të rrushit përballë sfidave klimatike

Në Avdat, në lartësitë e Negevit, studiuesit izraelitë kanë arritur të rrisin varietete rrushi të kultivuara në rajon rreth 1,500 vjet më parë. Pasi kanë gjetur ADN-në e tyre në fara të lashta, ata kanë ripërpunuar pasardhësit e tyre dhe kanë prodhuar një verë që ka habitur specialistët. Por pas këtij eksperimenti arkeologjik paraqitet një sfidë tjetër, gjetja e varieteteve që janë në gjendje të rezistojnë ndaj ngrohjes globale.

Gjatë gërmimeve të kryera midis viteve 2017 dhe 2019, janë zbuluar fara rrushi të karbonizuara që datojnë nga shekulli i VII-të. Dy varietete të lashta janë identifikuar: Syriki, me rrush të zi, dhe Ba’ar, e përdorur për të prodhuar verë të bardhë. Një nga studiuesit po studionte veçanërisht sasinë e farave të pranishme në shtresat e ndryshme arkeologjike për të gjurmuar ngritjen dhe rënien e industrisë së verës në Negev në epokën bizantine. Gjurmët e kësaj bujqësie janë ende të shumta në lugina dhe hapësira të hapura, ku mbeten veçanërisht shumë shtypëse për verë. Industria e lashtë e verës është kështu pjesë integrale e peizazhit arkeologjik.

Një zbulim arkeologjik unik

« Farat janë dërguar në Universitetin e Haifës. Studiuesit kanë konstatuar se ato ishin mjaftueshëm të ruajtura mirë për të tentuar nxjerrjen e ADN-së. Kërkime plotësuese kanë lejuar karakterizimin e këtyre rrushave dhe identifikimin e tyre si varietete trashëgimore të jugut të Tokës së Izraelit. Pas një procesi të gjatë, kemi arritur të gjejmë pasardhësit e tyre të drejtpërdrejtë. Njëri prej tyre përputhet veçanërisht me një varietet që gjendet sot në Greqi », ka deklaruar për Itonnews arkeologu Lior Schwimer, nga Autoriteti izraelit i natyrës dhe parqeve.

Më pas studiuesit kanë marrë prerje dhe i kanë ripërpunuar, pa plehra, aty ku farat ishin zbuluar: pranë një shpelle të vendosur vetëm disa metra larg një ferme të lashtë bujqësore që daton nga epoka bizantine. Ata kanë përdorur metoda të lashta, duke u bazuar në vendosjen e parcelave bujqësore të asaj kohe.

« Në të njëjtën kohë, kam ndërmarrë gërmime në vend me një koleg nga Autoriteti i antikiteteve të Izraelit dhe kemi zbuluar një shtypëse të madhe që ishte në gjendje të prodhonte rreth 6,000 litra në ditë », deklaron Lior. Ekipi vëren atëherë se prerjet zhvillohen shumë më shpejt se varietete evropiane. « Kemi mbledhur rreth 400 kilogramë rrush nga dy varietete kryesore dhe i kemi dorëzuar dy prodhuesve që punojnë sipas metodave natyrore. Ata nuk kanë shtuar as squfur as acide. Rrushi është lënë me lëkurën e tij në mënyrë që majat natyrore të nxisin spontanisht fermentimin », tregon Lior.

Shishet e para habisin

Kur hapen shishet e para, rezultati habit. Vera është e mirë, paksa e ndryshme, më frutore dhe me një përmbajtje të lartë alkooli. « Që atëherë, ne hapim rregullisht një shishe për të vëzhguar evolucionin e saj. Vera ndryshon edhe pas shishëzimit », vazhdon Lior.

Rregullisht, vera shijohet nga gazetarë, vreshtarë dhe profesionistë të sektorit kur ata vizitojnë vendin. Syriki gjithashtu është dërguar te somelierët në Tel-Aviv, të cilët e kanë pritur shumë mirë. Ai përmend varietetet e kuqe si Carignan, Grenache ose Syrah, me një profil frutash dhe të butë, të shënuar nga frutat e kuqe dhe një pasuri e caktuar alkoolike. «Ne kemi arritur të rikrijojmë një pjesë të procesit të epokës bizantine duke riprodhuar disa metoda të kultivimit për të prodhuar një verë që është e shkëlqyer», shprehet me kënaqësi Lior.

Nxehtësia ndryshon rregullat e lojës

Studiuesit shpresojnë që këto varietete të mund të kontribuojnë në zhvillimin e një vreshtarie më të përshtatshme për nxehtësinë dhe thatësirën. Historia e kultivimit të tyre në Negev ushqen këtë shpresë. Në epokën bizantine, vreshtaria ishte një aktivitet ekonomik i madh në Negev. Sipas Lior, rreth 100,000 tarraca bujqësore do të ishin kultivuar në shekullin e VI-të në rajon. Shkretëtira merr më pak se 100 milimetra shi në vit. Megjithatë, mijëra dunamë ishin dedikuar për vreshtat, me dhjetëra shtypës dhe instalime të rëndësishme prodhimi. Disa vlerësime përmendin një prodhim që mund të arrijë deri në një milion litra verë në vit. Për të arritur të prodhohej verë në këtë shkallë në shkretëtirë, duhej të ndërtoheshin sisteme jashtëzakonisht komplekse me kanale dhe infrastrukturë që lejonin mbledhjen dhe përdorimin e çdo pike shiu...

Përtej interesit historik dhe arkeologjik, projekti i Lior mund të ketë një ndikim të rëndësishëm përballë ndryshimeve klimatike. Sipas tij, këto varietete të lashta janë prova që është e mundur të zhvillohet një vreshtari më rezistente ndaj temperaturave të larta, thatësirës dhe ngjarjeve ekstreme meteorologjike.

Megjithatë, kërkimet nuk mbështeten vetëm në mbetjet arkeologjike. Ato mbështeten gjithashtu në njohuritë bujqësore të transmetuara në rajon, veçanërisht brenda komunitetit beduin. «Beduinët e rajonit më kanë treguar se si i mbronin vreshtat nga zogjtë në atë kohë. Ata uleshin pranë parcelës me një litar të lidhur me dy copa metali. Sa herë që një zog vinte të ulej, ata tërhiqnin litarin dhe kjo bënte një zhurmë të madhe — 'paf!' — dhe zogu fluturonte. Ishte si një lloj frikësuesi zanor. Ata gjithashtu përdornin pleh pëllumbi si pleh, një praktikë bujqësore tradicionale ende e njohur në rajon», shpjegon Lior. 

Prodhimi përtej Avdatit

Lior konsideron se kërkimet e tij mund, brenda disa viteve, të përbëjnë një përparim të madh për industrinë e verës në Izrael dhe në botë. Disa vreshta të rajonit tani dëshirojnë të prodhojnë këto varietete. Studiuesit shpresojnë të mund të shesin shishet e para publikut në Avdat që vitin e ardhshëm, para se të zhvillojnë tregtimin e tyre brenda tre deri në katër vjet. «Kam ecur në këmbë nëpër Negev për dhjetë vjet. Njoh të gjitha qoshet, të gjitha skutat. Kjo përvojë e ka bërë të gjitha këto jashtëzakonisht të gjalla për mua. Kam një admiracion të pafund për të lashtët që krijuan këtu diçka të mrekullueshme; ata arritën të prodhonin verë në shkretëtirë dhe ta tregtonin atë deri në Romë», përfundon ai.

Në Avdat, përvoja vazhdon tani përtej rindërtimit historik. Mbetet për t'u parë se si këto varietete të vjetra do të sillen kur të largohen nga parcelat eksperimentale për t'u kultivuar në shkallë më të gjerë. Interesi i shfaqur nga vreshtat e rajonit përbën një hap të parë. Nëse rezultatet e vëzhguara në Avdat konfirmohen diku tjetër, këto varietete të harruara prej kohësh mund të gjejnë një vend të ri në një verëtari moderne që përballet me temperatura më të larta dhe me ujë gjithnjë e më të rrallë.

* Njësi sipërfaqeje ende e përdorur veçanërisht në Izrael dhe në disa vende të Lindjes së Mesme. Në sistemin aktual izraelit, 1 dunam = 1 000 m²

Pamje e sitit arkeologjik të Avdatit
Siti arkeologjik i Avdatit © Autoriteti izraelit për natyrën dhe parqet
Portret i Dr. Lior Schwimmer

Dr. Lior Schwimmer është një arkeolog izraelit dhe përgjegjës për trashëgiminë për distriktin Jugor pranë Autoritetit izraelit për natyrën dhe parqet. Dr. Schwimmer drejton vizita dhe projekte kërkimore në parkun kombëtar të Avdatit, puna e tij kombinon kërkimin arkeologjik, ruajtjen e trashëgimisë dhe ndërgjegjësimin e publikut, duke kontribuar kështu në lidhjen mes së kaluarës antike të Negevit dhe përpjekjeve aktuale për të ringjallur trashëgiminë e tij bujqësore.

Foto kryesore: © Autoriteti izraelit për natyrën dhe parqet