Mes gurëve dhe detit, Gjirokastër thotë një Mesdhe të bërë nga transmetimi. Në qytetin e lindjes së Ismaïl Kadaré, çatitë e shingjave dhe burimet mbajnë jehonën e lutjeve, ndërsa diktatura e Enver Hoxhës ka lënë gjurmët e saj. Muzeu, kujtimet dhe filmat e paradave kujtojnë fervorin e imponuar. Në rrugën Kadaré, e njohim “qytetin e gurit” para se të shkojmë drejt Sarandës ku peshku i pjekur dhe një gotë ouzo na ftojnë të zbulojmë detin tonë mes tokave.
Mesdheu, shpeshherë, është një histori transmetimi. Është përsëri shoku im Predrag Matvejevitch, autori i Bréviaire méditerranéen, që më bëri të takoj Ismaïl Kadaré, shkrimtarin e madh shqiptar. Ishte në Romë, pas luftës në ish-Jugosllavi. Kadaré, si Matvejevitch, është një njeri i Ballkanit. Ai i përket një bote të decentralizuar, paralele, një Mesdheu vertikal ku bashkohen disa shoqëri, ku përkatësitë si kalojnë dhe përjashtohen. Për një kohë të gjatë Kadaré ishte një nga fytyrat e pakta të njohura të Shqipërisë në planin ndërkombëtar. Ky vend sekret, citadelë komuniste, një vërtetë vrimë e zezë e mbyllur për të huajt. Figura e vetme që e kalonte ishte ajo e udhëheqësit të tij, Enver Hoxha, një lloj “udhëheqësi suprem” të një Shqipërie komuniste, tendencë absolutiste. Por Enver Hoxha si Ismaïl Kadaré vijnë nga i njëjti qytet, Gjirokastër…
Ishte një qytet i çuditshëm që, si një qen i parahistorik, dukej se kishte dalë papritur në luginë nga një natë dimri për të ngjitur me vështirësi anën e malit. Çdo gjë në këtë qytet ishte e vjetër dhe e gurit, nga rrugët dhe burimet deri te çatitë e shtëpive të mëdha shekullore, të mbuluara me pllaka guri gri, të ngjashme me shkallët gjigante. Ishte e vështirë të besohej se nën këtë kapak të fuqishëm ekzistonte dhe riprodhohej mishi i butë i jetës.
Për udhëtarin që e shihte për herë të parë, qyteti zgjonte dëshirën për një krahasim, por ai e kuptonte menjëherë se ishte një kurth sepse e përjashtonte të gjitha; në të vërtetë nuk i ngjante asgjë. Ai nuk duronte as krahasimet as si shi, breshër, ylber dhe flamuj të huaj shumëngjyrësh, që largoheshin nga çatitë e tij ashtu siç ishin ardhur, aq kalimtarë dhe të pavërtetë sa ishte ajo e përjetshme dhe konkrete.
Ky artikull ende nuk është në dispozicion.
Kthehuni së shpejti për të zbuluar këtë artikull!