Tel-Aviv, simboli kryesor i kombit të start-up-eve, ka arritur që prej dy dekadash të jetë një nga qendrat teknologjike më dinamike në botë. Kompanitë aty krijojnë çipa, software, drone dhe objekte të lidhura. Por pas kësaj inovacioni, një realitet tjetër del në pah: ai i një mali me mbetje elektronike që po rritet, një reflektim paradoksal i një vendi në krye të përparimit digjital… dhe në prapambetje në menaxhimin e mjedisit. Përballë kësaj kontradikte, Get-RE, një kompani e re lokale, ofron një zgjidhje të re për riciklimin e telefonave mobilë dhe transformimin e mbetjeve në burime.
Indeksi IA: Biblioteka e njohurive mesdhetare
Si të riciklojmë mbetjet elektronike të Tel-Aviv?
22-med – nëntor 2025
• Në Tel-Aviv, inovacioni teknologjik gjeneron një mal në rritje të mbetjeve elektronike.
• Start-up-i Get-RE transformon telefonat e përdorur në burime dhe përfaqëson një ekonomi të re qarkulluese izraelite.
#izrael #telaviv #riciklim #teknologji #mjedisi #ekonomiqarkulluese
Çdo vit, Izraeli prodhon rreth 100,000 ton mbetje elektronike, sipas vlerësimeve të ministrisë së Mbrojtjes së Mjedisit. Kompjuterët e vjetruar, telefonat e thyer, bateritë e përdorura, printerët, kabllot dhe kartat e nënës grumbullohen në deponi ose pas ndërtesave. Tel-Aviv, me popullsinë e saj të re dhe të lidhur, përqendron një pjesë të madhe të tyre. Në rrugë, nuk është e pazakontë të shohësh ekrane të grumbulluar pranë kontejnerëve, dëshmitarë të heshtur të një shoqërie që konsumon me një ritëm të çmendur dhe hedh më shpejt se kurrë.
Sipas raportit të fundit të Global E-waste Monitor, më shumë se 60 milion ton pajisje elektronike hidhen çdo vit në botë, nga të cilat vetëm një e pesta riciklohet siç duhet. Në Izrael, pjesa e saktë mbetet e vështirë për t'u përcaktuar, por ekspertët bien dakord: mbledhja mbetet e paplotë, gjurmimi është i paqëndrueshëm dhe kapacitetet lokale për riciklim janë ende shumë të kufizuara.
Që nga viti 2012, vendi ka miratuar një ligj mbi “përgjegjësinë e zgjeruar të prodhuesit”, i frymëzuar nga direktivat evropiane. Në teori, prodhuesit dhe importuesit duhet të financojnë mbledhjen dhe riciklimin e pajisjeve që nxjerrin në treg. Në praktikë, zbatimi është më kompleks: në fakt, komunat mungojnë në mjete, operatorët privatë garojnë për kontrata, dhe shteti përpiqet të koordinojë një sektor ende të fragmentuar.
Një start-up izraelit rishikon riciklimin e telefonave mobilë
Është në këtë kontekst që u krijua Get-RE, e themeluar në Tel-Aviv në vitin 2015. Kompania ka zhvilluar një automat unik në llojin e tij, i instaluar në disa dyqane të qytetit, i cili lejon konsumatorët të riciklojnë, shesin ose shkëmbejnë telefonat e tyre të vjetër për një model të rinovuar. Ky kiosk automatizuar transformon një veprim që shpesh perceptohet si një detyrë në një mundësi ekologjike dhe ekonomike.
Sipas kompanisë, midis 100 dhe 200 milion telefonash hidhen çdo vit në botë, dhe vetëm një në dhjetë riciklohet. Për çdo milion smartphone të ricikluar, mund të rikuperohen 34 kilogramë ar, 350 kilogramë argjendi, 15 kilogramë palladium dhe 16,000 kilogramë bakri. Aq shumë burime të çmuara të hequra nga minierat, të cilat kanë një ndikim të konsiderueshëm në mjedis.
“Problemi është shumë serioz. Izraeli prodhon një nga nivelet më të larta të mbetjeve elektronike për banor në botë, por niveli i riciklimit mbetet i ulët. Shumica e pajisjeve thjesht hidhen në një sirtar ose në plehra, duke ndotur kështu mjedisin. Kjo është jo vetëm një humbje e materialeve të çmuara, por gjithashtu një humbje e konsiderueshme e mundësive ekonomike”, deklaron CEO i Get-RE, Itzik Hayun.
Të thjeshtojmë riciklimin për të ndryshuar zakonet
Për të, pengesa kryesore është kompleksiteti i sistemit aktual. “Riciklimi është marginal sepse sistemi është i paarritshëm. Njerëzit duan të bëjnë mirë, por nuk kanë një mënyrë të thjeshtë për të hequr dorë nga pajisjet e tyre të vjetra. Për më tepër, riciklimi perceptohet si një çështje mbetjesh, dhe jo si një çështje vlerash. Ne e transformojmë këtë në një ekonomi qarkulluese ku përdoruesi kontribuon në mbrojtjen e mjedisit duke fituar para”, thotë ai.
Objektivi i Get-RE është i qartë: ta bëjë riciklimin po aq të thjeshtë sa blerjen e një telefoni të ri. “Ne jemi të bindur se është e mundur të ndryshojmë mendësitë duke e bërë procesin të thjeshtë, të shpejtë dhe të përballueshëm. Zgjidhja e Get-RE i lejon të gjithëve të dorëzojnë pajisjen e tyre të vjetër në dyqan, të marrin një kredi të menjëhershme dhe të kenë sigurinë se ajo do të riciklohet ose rinovohet. Kjo është ekonomia qarkulluese në formën e saj më të avancuar: të gjithë fitojnë – klienti, rrjeti dhe mjedisi”, shpjegon Itzik Hayun.
Më shumë se 85% e komponentëve të një smartphone mund të riciklohen ose të rinovohen. Rikonstruimi i një pajisjeje në vend të ndërtimit të një të re lejon të reduktohet deri në 80% konsumimi i lëndëve të para dhe të kursehet mesatarisht 55 kilogramë emetime CO₂. Në shkallë të miliona pajisjesh, ndikimi është kështu kolosal.
Për momentin, kompania përqendrohet në zhvillimin e tregut dhe partneriteteve me zinxhirët e shpërndarjes, operatorët mobilë dhe markat e mëdha. “Objektivi ynë është para së gjithash të vendosim ekonominë qarkulluese si një model ekonomik të suksesshëm dhe fitimprurës. Në të ardhmen, ne gjithashtu dëshirojmë të integrojmë faktorë jo komercialë, me ambicien për t'u bërë lider në sektorin në Izrael”, thotë Hayun.
Teknologjia në shërbim të qëndrueshmërisë
Në epokën kur inteligjenca artificiale dhe blockchain po zhvillohen me një ritëm të shpejtë, Itzik beson se ato mund të jenë vërtet faktorë vendimtarë për të transformuar sektorin.
“IA lejon të identifikohet saktësisht gjendja e pajisjes, të vlerësohet vlera e saj dhe të garantohen procese efikase. Blockchain mund të sigurojë një transparencë të plotë të rrugës së çdo pajisjeje, nga klienti te ricikluesi. Kështu, teknologjia ristrukturon ekonominë qarkulluese në një sistem vërtet të besueshëm dhe efikas”, mendon ai.
Ministria e Mjedisit njoftoi së fundmi një plan pesëvjeçar për të forcuar mbledhjen, modernizuar infrastrukturat dhe imponuar më shumë transparencë ndaj prodhuesve. Në Tel-Aviv, stacionet inteligjente të lidhura me një aplikacion tani shpërblejnë qytetarët që dorëzojnë pajisjet e tyre të përdorura. Por për Itzik Hayun, ndryshimi duhet të kalojë gjithashtu përmes një pune të thellë mbi mendësitë: “Edukimi dhe thjeshtësia e përdorimit janë thelbësore. Kur është e lehtë dhe e përballueshme, njerëzit angazhohen spontanisht. Shteti duhet të inkurajojë kthimin e pajisjeve të përdorura, ashtu siç bën me shishet”.
Siç është rasti me start-up-et e saj inovative, Izraeli tani ka mundësinë të vendosë njohuritë e tij në shërbim të mbrojtjes së mjedisit. Nëse Tel-Aviv arrin të riciklojë suksesin e saj teknologjik në një motor ekologjik, ajo mund të bëhet jo vetëm kryeqyteti high-tech i Lindjes së Mesme, por gjithashtu një model global për riciklimin digjital. Sepse në një vend ku çdo çip është një premtim për të ardhmen, çdo kartë nënë e hedhur mund të bëhet dëshmitar i heshtur i një revolucioni tjetër, atij të ndërgjegjësimit ekologjik.
Foto e Parë: midis 100 dhe 200 milion telefonash hidhen çdo vit në botë © pexels-humanistagram