Από τις 29 Νοεμβρίου έως τις 6 Δεκεμβρίου, το Mediterranean Festival in Images συγκεντρώνει στη Μασσαλία ταινίες σκηνοθετών από περισσότερες από δέκα χώρες της περιοχής: Βοσνία-Ερζεγοβίνη, Αλγερία, Λίβανο, Ιταλία, Ισραήλ, Παλαιστίνη, Τυνησία και Γαλλία. Η διοργάνωση αυτή αποτελεί μια ευκαιρία να υπενθυμίσουμε — σε μια εποχή όπου τα κοινωνικά δίκτυα προωθούν το σύντομο και ακόμη και το υπερβολικά σύντομο περιεχόμενο — τη δύναμη του ντοκιμαντέρ να φωτίζει κρίσεις, να μεταδίδει μνήμη και να ανοίγει τον δημόσιο διάλογο. Αυτή τη διάσταση καλλιεργεί πλέον το PriMed, ευαισθητοποιώντας τη νεολαία, καθώς περισσότερα από 3.000 παιδιά λυκείου και από τις δύο όχθες της Μεσογείου θα συμμετάσχουν ενεργά σε αυτή την έκδοση του 2025.
Από τον Olivier Martocq - Δημοσιογράφος
Index IA : Βιβλιοθήκη των μεσογειακών γνώσεων Στη Μασσαλία, ο PriMed εξυμνεί τον μακρύ χρόνο του ντοκιμαντέρ 22-med – Νοέμβριος 2025 • Το φεστιβάλ PriMed υπερασπίζεται το ντοκιμαντέρ ως χώρο απομάκρυνσης από την κορεσμένη εικόνα των σύντομων και θραυσματικών εικόνων. • Στη Μασσαλία, ταινίες, συζητήσεις και μαθητές σχεδιάζουν μια άλλη ματιά στις ρωγμές και τις μνήμες της Μεσογείου. #ντοκιμαντέρ #φεστιβάλ #μασσαλία #μεσόγειος #νέα #οπτικοακουστικά #κινηματογράφος #πολιτισμός
Στη Μασσαλία, η Μεσόγειος γεμίζει κάθε χρόνο τις σκοτεινές αίθουσες για να αφηγηθεί τα ρήγματά της, τους παλμούς της και τις μνήμες της. Για την 29η διοργάνωση, το Mediterranean Festival in Images συγκεντρώνει 25 ντοκιμαντέρ και ρεπορτάζ. Ένα πανόραμα που, σύμφωνα με τη Valérie Gerbault, γενική συντονίστρια του Κέντρου Μεσογειακής Οπτικοακουστικής Επικοινωνίας (CMCA) και διοργανώτρια της εκδήλωσης, προσφέρει «μια οξυδερκή και βαθιά ανθρώπινη ματιά στις πολλαπλές πραγματικότητες της Μεσογείου».
Τα έργα που παρουσιάζονται αφηγούνται την οικολογική επείγουσα ανάγκη, τη μονιμότητα των συγκρούσεων, τα ζητήματα μνήμης ή τους κοινωνικούς αγώνες. Πάνω απ’ όλα, δείχνουν πώς αυτή η περιοχή-ήπειρος, μακριά από το να περιορίζεται στα δράματα που τη διαπερνούν, παραμένει ένας χώρος αφηγηματικής δημιουργίας και μοναδικών οπτικών γωνιών.
Για τη Valérie Gerbault, το ντοκιμαντέρ παραμένει ένα αναπλήρωτο εργαλείο: «Επιτρέπει μια εις βάθος προσέγγιση των θεμάτων, κάτι που πλέον δεν έχουμε συχνά την ευκαιρία να κάνουμε. Και προσφέρει μια οπτική την οποία το κοινό μπορεί στη συνέχεια να αμφισβητήσει, να συζητήσει και να αντικρούσει.»
Ο μακρύς χρόνος απέναντι στη ροή εικόνων
Σε έναν κόσμο κορεσμένο από αποσπασματικές εικόνες, το φεστιβάλ διεκδικεί μια πολιτική χειρονομία: το να επιβραδύνει τον χρόνο. «Μας κατακλύζουν εικόνες απογυμνωμένες από νόημα», υπενθυμίζει ο Ιταλός σκηνοθέτης Giuseppe Schillaci*. «Το ντοκιμαντέρ αποκαθιστά την παρουσία της πραγματικότητας. Αυτό είναι σήμερα ακόμη πιο σημαντικό από τη μυθοπλασία».
Η ταινία του Bosco Grande, που παρουσιάζεται στην κατηγορία «τέχνες, πολιτισμοί και κοινωνίες της Μεσογείου», ακολουθεί τον Σέρτζιο, μια λαϊκή μορφή μιας γειτονιάς του Παλέρμο, τατουατζή, μουσικό και μια ακίνητη, παχύσαρκη φιγούρα. Ο Giuseppe Schillaci εξηγεί: «Ήθελα να κινηματογραφήσω μια παγωμένη ανθρωπότητα, μια πόλη που δεν έχει κινηθεί, όπου εξακολουθούν να υπάρχουν χώροι προστατευμένοι από το μάρκετινγκ και την κατανάλωση».
Αυτή η ιδέα της πραγματικότητας ως έκφρασης της αλήθειας διατρέχει και πιο πολιτικά έργα: είτε πρόκειται για την παρακολούθηση παλαιστινιακών οικογενειών υπό βομβαρδισμό στη Γάζα (Life and Death in Gaza) και το αντίστιχό της (Holding Liat), τη μαρτυρία μιας πρώην Ισραηλινής ομήρου που απήχθη στις 7 Οκτωβρίου 2023 και τον αγώνα της οικογένειάς της για την απελευθέρωσή της, είτε για τον αγώνα κατά της ρύπανσης στη Βοσνία (The Sky Above Zenica) ή την έρευνα γύρω από τη μετάδοση της αραβικής γλώσσας στη Γαλλία (Mauvaise Langue).
Κάθε φορά, το ντοκιμαντέρ δεν περιορίζεται απλώς στο να ενημερώνει: δημιουργεί έναν χώρο για να δούμε και να ακούσουμε εκείνους που αποτελούν τις ανώνυμες μορφές της Ιστορίας.
Ένας χώρος όπου οι νέοι παίρνουν τον λόγο
Εδώ και περισσότερα από δεκαπέντε χρόνια, το PriMed καλλιεργεί μια μοναδική προσέγγιση: να ενθαρρύνει τους νέους να εξέλθουν από τον ρόλο του απλού θεατή και να γίνουν μέλη κριτικής επιτροπής, συνομιλητές και ακόμη και δημιουργοί.
Το Μεσογειακό Βραβείο Νεολαίας κινητοποιεί φέτος περισσότερους από 3.000 μαθητές λυκείου, κυρίως από τη γαλλική περιφέρεια Provence-Alpes-Côte d’Azur, αλλά και από την Αλγερία, την Αίγυπτο, το Μαρόκο, την Ιταλία και την Τυνησία. Οι μαθητές αυτοί θα έχουν παρακολουθήσει εκ των προτέρων τρία ντοκιμαντέρ στην τάξη, πριν συγκεντρωθούν στη Μασσαλία για να συζητήσουν και να ψηφίσουν.
Για τη Valérie Gerbault, αυτή η προσέγγιση είναι θεμελιώδης:
«Στην καθημερινότητά τους καταναλώνουν εικόνες με καταιγιστικό ρυθμό στα κοινωνικά δίκτυα. Εμείς τους προσφέρουμε μια στιγμή παύσης, ένα θέμα, μια οπτική, έναν στοχασμό και — πάνω απ’ όλα — έναν χώρο λόγου όπου η άποψή τους έχει σημασία».
Οι συζητήσεις, συχνά έντονες, επιτρέπουν απρόσμενες συναντήσεις ανάμεσα σε μαθητές από τη Μασσαλία, τη Νίκαια, το Πορτ-Σάιντ, τη Ραμπάτ, το Αλγέρι, τη Σους…, ανάμεσα σε νέους από εύπορες συνοικίες και άλλους από πιο υποβαθμισμένα περιβάλλοντα.
«Δεν συναντιούνται ποτέ. Εδώ, όμως, συζητούν, ανακαλύπτουν ο ένας τον άλλον, ακούν ο ένας τον άλλον», επιμένει η Valérie Gerbault.
Κάποιες φορές, μάλιστα, απελευθερώνεται μια φωνή. Η διοργανώτρια του φεστιβάλ θυμάται τη συγκλονιστική μαρτυρία μιας νεαρής κοπέλας με μαντίλα, η οποία μετά από μια προβολή γύρω από τη σεξουαλική βία αποκάλυψε ότι είχε υπάρξει και η ίδια θύμα βιασμού.
«Μια στιγμή συλλογικής ενσυναίσθησης που, από μόνη της, δικαιολογεί την αναγκαιότητα αυτού του χώρου», λέει.
Οι συνεδρίες αυτές συμπληρώνονται από masterclasses με σκηνοθέτες και από το βραβείο “Εγώ, Πολίτης της Μεσογείου”, που καλεί τους μαθητές λυκείου να γίνουν και οι ίδιοι δημιουργοί μικρού μήκους ταινιών. Ταινιών διάρκειας ενός λεπτού για αρχή, αλλά βασισμένων σε σενάριο.
Διασταυρωμένες ματιές σε μια ταραγμένη Μεσόγειο
Η έκδοση του 2025 αντανακλά επίσης τους σύγχρονους κραδασμούς που βιώνει η μεσογειακή περιοχή. Για τη γενική εκπρόσωπο του CMCA, τα θέματα εξελίσσονται, αλλά διατηρούν μια σταθερή συνοχή:
τη διαχρονική βία κατά των γυναικών (The Promise of Imane), τα ζητήματα γλώσσας και ταυτοτήτων (Mauvaise Langue), τις πολιτικές και δικαστικές κληρονομιές (The 1957 Transcript), και κυρίως τα τραύματα των παλαιών και των τωρινών πολέμων, με ιδιαίτερη έμφαση στις ταινίες για το Ισραήλ και τη Γάζα.
«Δεν παρέχουμε λύσεις, δεν παίρνουμε θέση. Ζητούμε μια ματιά και έπειτα ανοίγουμε τον διάλογο», επιμένει η Valérie Gerbault.
Διότι γύρω από το τρίπτυχο της πολυφωνίας των οπτικών, της ελευθερίας του κοινού και της κυκλοφορίας του λόγου το PriMed φιλοδοξεί πράγματι να οικοδομήσει τη συνοχή του.
Η τηλεόραση, καταφύγιο του ντοκιμαντέρ
Αν και οι κινηματογραφικές αίθουσες παραμένουν ο ιδανικός προορισμός, η πραγματικότητα είναι πιο πεζή: η πλειονότητα των ταινιών του PriMed βρίσκει το κοινό της μέσω της τηλεόρασης και των πλατφορμών streaming. Η Valérie Gerbault υπενθυμίζει ότι τρεις ραδιοτηλεοπτικοί φορείς από τη Μεσόγειο — 2M (Μαρόκο), RAI (Ιταλία) και France 3 Corse Via Stella (Γαλλία) — δεσμεύονται να προβάλλουν τα βραβευμένα έργα, προσφέροντάς τους έτσι μια σπάνια ορατότητα σε ένα τοπίο όπου οι οθόνες αφιερωμένες στο ντοκιμαντέρ ολοένα και λιγοστεύουν. Ο Ιταλός σκηνοθέτης Giuseppe Schillaci το επιβεβαιώνει:
«Χωρίς την τηλεόραση, πολλές ταινίες δεν θα υπήρχαν».
Αυτός ο τρόπος διανομής δεν επιτρέπει μόνο την πρόσβαση σε ένα ευρύ κοινό, αλλά διατηρεί και μια ποικιλομορφία παραγωγών που αλλιώς δεν θα έβρισκαν διέξοδο.
Σε μια Μεσόγειο που συχνά αφηγείται μέσα από τις κρίσεις που τη διαπερνούν, το φεστιβάλ μας θυμίζει ότι η εικόνα μπορεί να αποτελεί και χώρο αποκατάστασης, μνήμης ή καλλιτεχνικού πειραματισμού.
«Μαζί σχεδιάζουμε τα περιγράμματα μιας πιο ανοιχτής και ειρηνικής Μεσογείου», γράφει η Valérie Gerbault στο εισαγωγικό της κείμενο για το φεστιβάλ.
Η Pauline Labarthe, γραφίστρια που δημιούργησε την αφίσα, συνοψίζει αυτή την ιδέα μέσα από ένα σχέδιο:
«Αυτός ο γλάρος μεταμφιεσμένος σε περιστέρι της ειρήνης θέλει να στείλει ένα μήνυμα ελπίδας για ένα ειρηνικό μέλλον σε αυτή τη Μεσόγειο που το έχει τόσο ανάγκη».
Ένας εύθραυστος ορίζοντας — αλλά ένας ορίζοντας που οι ταινίες που παρουσιάζονται, μέσα από την ανθρωπιά και την έντασή τους, συμβάλλουν στο να γίνει απτός.
*Ο Giuseppe SCHILLACI είναι σκηνοθέτης, συγγραφέας κινηματογράφου και εκτελεστικός παραγωγός, υπεύθυνος ανάπτυξης και βοηθός παραγωγής. Είναι επίσης συγγραφέας, το δεύτερο μυθιστόρημά του L’ETÀ DEFINITIVA δημοσιεύθηκε το 2015. Το ντοκιμαντέρ του LE MODERNISSIMO DE BOLOGNE κέρδισε το Βραβείο Τέχνης, Πολιτισμού και Κληρονομιάς της Μεσογείου κατά την 27η έκδοση του PriMed.