Μια βιβλιοθήκη που δανείζει τα πάντα – εκτός από βιβλία!

Σε έναν κόσμο όπου η υπερκατανάλωση γεμίζει σπίτια και χωματερές, αναδύονται εναλλακτικά μοντέλα που συνδυάζουν περιβαλλοντικά, οικονομικά και κοινωνικά οφέλη. Ένα τέτοιο παράδειγμα έρχεται από την πρωτεύουσα της Σλοβενία, τη Λιουμπλιάνα. Εδώ και πάνω από μία δεκαετία, η Object Library δανείζει αντικείμενα αντί να τα πουλά. Και αποδεικνύει έτσι ότι ο διαμοιρασμός μπορεί να είναι πρακτικός, βιώσιμος και κοινωνικά ενδυναμωτικός.

Index IA : Βιβλιοθήκη των μεσογειακών γνώσεων
Μια βιβλιοθήκη που δανείζει τα πάντα – εκτός από βιβλία
22-med – Ιανουάριος 2026
• Στη Λιουμπλιάνα, μια βιβλιοθήκη αντικειμένων προσφέρει εδώ και πάνω από δέκα χρόνια μια συγκεκριμένη εναλλακτική λύση στην υπερκατανάλωση, βασισμένη στην κοινή χρήση και την επαναχρησιμοποίηση.
• Έχοντας γίνει σημείο αναφοράς στη μείωση των απορριμμάτων, η πρωτοβουλία εμπνέει σήμερα παρόμοια έργα στη Σλοβενία, στην Κεντρική Ευρώπη και πέρα από αυτήν.
#σλοβενία #κυκλικήοικονομία #επανάχρηση #κοινήχρηση #υπεύθυνηκατανάλωση #απόβλητο #πολιτικήπρωτοβουλία #οικολογικήμετάβαση

Ειρωνικά, σε απόσταση αναπνοής από ένα από τα μεγαλύτερα εμπορικά κέντρα της Λιουμπλιάνα, στη γειτονιά Savsko, γιορτάστηκε νωρίτερα φέτος η δέκατη επέτειος της πρώτης Object Library της Σλοβενία. Πιστή στο όνομά της, η βιβλιοθήκη επιτρέπει στους πολίτες να δανείζονται μια μεγάλη ποικιλία αντικειμένων. Από σκηνές, προτζέκτορες και επιτραπέζια παιχνίδια, μέχρι εργαλεία κηπουρικής, ραπτομηχανές και σκεύη κουζίνας: υπάρχει σχεδόν τα πάντα. «Μας αρέσει να λέμε αστειευόμενοι ότι εδώ μπορείς να δανειστείς τα πάντα, εκτός από βιβλία», λέει ο Jošt Derlinek, πρόεδρος του ανεξάρτητου συλλόγου της Object Library και υπεύθυνος του χώρου.

Η ιδέα γεννήθηκε το 2014, από την επιθυμία να αναζωογονηθεί η γειτονιά. Εμπνευσμένες από τη Leila Library του Βερολίνου, δύο ΜΚΟ —η Prostorož και η Slovenia Coworking— ένωσαν τις δυνάμεις τους για να αναπτύξουν την ιδέα μιας βιβλιοθήκης αντικειμένων στη Λιουμπλιάνα. «Ξέρουμε ότι η αλλαγή συνηθειών δεν είναι σπριντ, αλλά μαραθώνιος», εκμυστηρεύεται ο Jošt, ο οποίος ξεκίνησε ως «βιβλιοθηκάριος» πριν αναλάβει τη διαχείριση του χώρου. «Από την πρώτη στιγμή μέχρι σήμερα, βλέπουμε μια σταθερή αύξηση τόσο στον αριθμό των χρηστών όσο και στα αντικείμενα που δανείζονται».

Διάδοση της έννοιας

«Πέρα από τη Λιουμπλιάνα, η έννοια έχει εμπνεύσει παρόμοιες πρωτοβουλίες σε όλη τη Σλοβενία και την περιοχή, κυρίως υπό την αιγίδα οργανώσεων νεολαίας, τοπικών κοινοτήτων ή δημόσιων βιβλιοθηκών », εξηγεί ο Jošt. Τα κέντρα επαναχρησιμοποίησης, όπου τα αντικείμενα συνήθως αγοράζονται μεταχειρισμένα, έχουν αποδειχθεί επίσης αποτελεσματικές πλατφόρμες. «Πάντα εξετάζουμε πώς μπορεί η έννοια να ενσωματωθεί στις υπάρχουσες κοινοτικές δραστηριότητες, διευκολύνοντας την εφαρμογή της », προσθέτει. Παλαιότερα θεωρούμενη ως παράξενη, αυτή η ιδέα αναγνωρίζεται τώρα ως παράδειγμα καλής πρακτικής στις στρατηγικές διαχείρισης απορριμμάτων σε δημοτικό και εθνικό επίπεδο. Αποδεικνύει επίσης ότι πρακτικές λύσεις μπορούν να κλιμακωθούν και να προσαρμοστούν αλλού.

Μια μέση οικογένεια χρησιμοποιεί το τρυπάνι της μόνο 15 λεπτά το χρόνο

Η παρορμητική καταναλωτική συμπεριφορά, που τροφοδοτείται από τον καπιταλισμό, είναι ένας βασικός κινητήρας της υπερκατανάλωσης. Στον πυρήνα του έργου, υπάρχει μια επιθυμία να αποδειχθεί ότι μπορούμε να καταναλώνουμε διαφορετικά, χωρίς να εξαντλούμε τους φυσικούς πόρους, ούτε να παράγουμε εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου ή να συμβάλλουμε στη συσσώρευση απορριμμάτων. «Θέλουμε η πρώτη σκέψη των ανθρώπων να μην είναι ‘Πού μπορώ να το αγοράσω φθηνότερα;’ αλλά ‘Πού μπορώ να το δανειστώ; », εξηγεί ο Jošt.
Σύμφωνα με την Διεθνή Ένωση Στερεών Αποβλήτων, ο κόσμος παράγει δύο δισεκατομμύρια τόνους απορριμμάτων κάθε χρόνο. Ένα εντυπωσιακό παράδειγμα, τονίζει ο Jošt, είναι το ηλεκτρικό τρυπάνι, το οποίο η μέση οικογένεια χρησιμοποιεί μόνο 15 λεπτά το χρόνο. Η κατασκευή ενός τρυπανιού δύο κιλών παράγει 50 κιλά απορριμμάτων και 10 κιλά εκπομπών CO₂—επισημαίνοντας το εκπληκτικό περιβαλλοντικό κόστος σε σχέση με τη πραγματική χρήση.

Αν και όλο και περισσότεροι άνθρωποι είναι ενήμεροι για τα περιβαλλοντικά και κοινωνικά προβλήματα, ο Jošt διευκρινίζει ότι οι καταναλωτές αντιδρούν κυρίως στα απτά οφέλη όπως η εξοικονόμηση χρόνου, χρημάτων και χώρου. « Τελευταία, έχουμε παρατηρήσει ότι οι άνθρωποι ανησυχούν κυρίως για τον χώρο. Τους λέμε ότι αντί να αποθηκεύουν άχρηστα πράγματα στα σπίτια τους, μπορούν να απελευθερώσουν χώρο για άλλα πράγματα. Μας αρέσει να αστειευόμαστε λέγοντας ότι είμαστε μια μορφή εναλλακτικής αποθήκης».

Οι συνδρομές επιτρέπουν την επισκευή ή την αγορά νέων αντικειμένων. Ο δανεισμός γίνεται όπως σε μια παραδοσιακή βιβλιοθήκη, βασισμένος στη συνδρομή, αλλά όχι μόνο. Το σύστημα είναι ευέλικτο και επιτρέπει σε οποιονδήποτε να δανειστεί ένα αντικείμενο χωρίς συνδρομή με μια μοναδική τιμή. Για όσους θέλουν να γίνουν μέλη, η ετήσια συνδρομή μπορεί να αποκτηθεί πληρώνοντας μια συνδρομή, δωρεά αντικειμένων που περιλαμβάνονται στη λίστα επιθυμιών της βιβλιοθήκης ή κάνοντας εθελοντισμό…

Τα περισσότερα αντικείμενα μπορούν να δανειστούν για μια εβδομάδα, με δυνατότητες παράτασης. Ένας διαδικτυακός κατάλογος επιτρέπει στους χρήστες να ελέγχουν τη διαθεσιμότητα του υλικού και να κάνουν κρατήσεις εκ των προτέρων. Η κύρια ομάδα—τρεις βιβλιοθηκονόμοι, ένας ειδικός επισκευών και ο υπεύθυνος —διασφαλίζει ότι όλα τα αντικείμενα είναι σε καλή κατάσταση, κάτι που είναι κρίσιμο για τη διατήρηση της εμπιστοσύνης. Οι συνδρομές χρησιμοποιούνται για την επισκευή ή την αγορά νέων αντικειμένων, πάντα σύμφωνα με αρχές υπεύθυνης και βιώσιμης κατανάλωσης.

Poprav’c : Μαθαίνοντας να επισκευάζουμε

Κάθε δεκαπέντε ημέρες, η Βιβλιοθήκη διοργανώνει ένα εργαστήριο επισκευών, που ονομάζεται Poprav’c. Εκτός από τις μηχανές ραψίματος που διατίθενται για όσους χρειάζονται να ράψουν ρούχα, το εργαστήριο προσφέρει συνεδρίες επισκευής ηλεκτρικών συσκευών. « Οι άνθρωποι έρχονται για να ράψουν κατεστραμμένα ρούχα, αλλά δεν τολμούν όλοι να ασχοληθούν με ηλεκτρικές συσκευές, » λέει ο Jošt, σημειώνοντας ότι αυτές αποτελούν μία από τις ταχύτερα αναπτυσσόμενες πηγές απορριμμάτων. Η αρχική διστακτικότητα έχει γρήγορα εξαφανιστεί, και η ζήτηση έχει ξεπεράσει γρήγορα τον μόνο ειδικό επισκευών.
Το Poprav’c ακολουθεί το μοντέλο του « repair café »: οι χρήστες συμμετέχουν ενεργά στην επισκευή των αντικειμένων υπό την καθοδήγηση ενός έμπειρου μέντορα. « Ο στόχος δεν είναι μόνο να επισκευάσουμε, αλλά να μάθουμε στους χρήστες πώς να τα συντηρούν ώστε να μην σπάνε τόσο γρήγορα », σχολιάζει ο Jošt.

Ένα μοντέλο που ταξιδεύει

Σήμερα, Βιβλιοθήκες Αντικειμένων ανοίγουν σε όλο τον κόσμο. Υπάρχουν περίπου 2.000, προσαρμοσμένες στις τοπικές συνθήκες, που κυμαίνονται από δημόσιες βιβλιοθήκες έως κέντρα επαναχρησιμοποίησης. Η εμπειρία της Λιουμπλιάνας έχει συμβάλει στη δημιουργία μιας στη Χμελνίτσκι στην Ουκρανία, και του χρόνου, η πόλη Πούλα θα φιλοξενήσει την πρώτη στη Κροατία, και στη συνέχεια θα είναι πιθανώς η σειρά της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης. Ο Jošt καταλήγει : « Η ιδέα είναι η ίδια, αλλά η εφαρμογή πρέπει πάντα να προσαρμόζεται στο τοπικό περιβάλλον ».