Η Παντελλερία, ένα αιωρούμενο νησί ανάμεσα στην Ευρώπη και την Αφρική, φιλοξενεί μια μοναδική φυσική και πολιτιστική κληρονομιά. Ακόμη και σήμερα, αποτελεί ένα εργαστήριο οικολογικής καινοτομίας. Εδώ, η μεταφύτευση ποσειδωνίας, σπόγγων και γοργονιών επαναφέρει τη ζωή σε ένα πολύτιμο υποθαλάσσιο ενδιαίτημα. Πρόκειται για ένα εγχείρημα που υλοποιήθηκε χάρη στη συνεργασία αλιέων, ακτιβιστών και ερευνητών, με ενθαρρυντικά αποτελέσματα — αποδεικνύοντας ότι ένα απτό, εφαρμόσιμο εργαλείο μπορεί να συμβάλει στην επούλωση της Μεσόγειος.
Δείκτης IA: Βιβλιοθήκη των μεσογειακών γνώσεων
Η αποκατάσταση του υποθαλάσσιου οικοτόπου επαναφέρει τη βιοποικιλότητα στην Παντελλερία
22-med – Ιανουάριος 2026
• Στην Παντελλερία, η μεταφύτευση της ποσειδωνίας, των σφουγγαριών και των γοργονιών δίνει ζωή σε έναν υποθαλάσσιο οικοτόπο που έχει υποβαθμιστεί και αναζωογονεί τη τοπική βιοποικιλότητα.
• Το έργο Panther, που υποστηρίζεται από ψαράδες, ΜΚΟ και ερευνητές, δείχνει ότι η οικολογική αποκατάσταση μπορεί να γίνει ένα συγκεκριμένο εργαλείο προστασίας της Μεσογείου.
#ιταλία #παντελλερία #ποσειδωνία #βιοποικιλότητα #οικολογικήαποκατάσταση #μεσόγειος #ωκεανός #ψάρεμα #κλίμα
Οι Σικελοί συνηθίζουν να λένε αστειευόμενοι ότι η Pantelleria δεν είναι Ευρώπη αλλά Αφρική. Πιο κοντά στις ακτές της Τυνησίας παρά στις ιταλικές, το νησί κατοικήθηκε διαχρονικά από Φοίνικες, Άραβες και Έλληνες. Πρόκειται αναμφίβολα για ένα μικρό χωνευτήρι πολιτισμών. Τα ηφαιστειακά του τοπία —ανάμεσα σε ράχες και κρατήρες, λόφους και οδοντωτές ακτές— είναι διάσπαρτα με κατασκευές που θυμίζουν το παρελθόν του ως σταυροδρόμι λαών και πολιτισμών. Όπως τα dammusi, ιδανικά για τη συλλογή του βρόχινου νερού, και οι παντεσκιανοί κήποι, αληθινά έργα μηχανικής σχεδιασμένα για να προστατεύουν τα οπωροφόρα δέντρα από τους σφοδρούς ανέμους που μαστιγώνουν αδιάκοπα το νησί (σε τέτοιο βαθμό ώστε οι Άραβες το αποκαλούσαν bint ar-riyah, «κόρη των ανέμων»).
Όμως, ενώ η Pantelleria παραπέμπει από πολλές απόψεις σε έναν αρχαϊκό κόσμο, σήμερα αποτελεί ταυτόχρονα και το πεδίο ενός φουτουριστικού έργου οικολογικής αποκατάστασης: το έργο Panther. Η πειραματική αυτή τεχνική επέτρεψε την αποκατάσταση του υποθαλάσσιου ενδιαιτήματος σε μια περιοχή ίση με τέσσερα ποδοσφαιρικά γήπεδα. Με χρηματοδότηση από το γαλλικό ίδρυμα Pure Ocean και χάρη στη συνεργασία του Συλλόγου Αλιέων της Pantelleria, της ΜΚΟ MedReAct και του Πολυτεχνείου των Μάρκε, το έργο Panther ενσαρκώνει μια ελπίδα. Αν αποδειχθεί αποτελεσματικό, θα μπορούσε να επεκταθεί και να αναπαραχθεί και σε άλλες περιοχές της Μεσόγειος.
Ενθαρρυντικά αποτελέσματα
Το έργο Panther αφορά την περιοχή της Secca di Campobello, περίπου 500 μέτρα από τις ακτές της Pantelleria. «Επιλέξαμε μια μέθοδο που εξακολουθεί να χρησιμοποιείται λίγο, αλλά η οποία, όταν εφαρμόζεται, έχει αποδειχθεί αποτελεσματική στις περισσότερες περιπτώσεις», εξηγεί ο Carlo Cerrano, καθηγητής ζωολογίας στο Πολυτεχνείο των Μάρκε και επιστημονικός υπεύθυνος του έργου. Συρματοκιβώτια (gabions)* γεμισμένα με μείγμα ασβεστολιθικών και ηφαιστειακών πετρωμάτων τοποθετήθηκαν ώστε να δημιουργήσουν αφενός μια δομή κατάλληλη για τη μεταφύτευση ποσειδωνίας και αφετέρου ένα ελκυστικό περιβάλλον για τα ψάρια, τα οποία αναζητούν συνεχώς κοιλότητες και «στοές» για να βρίσκουν καταφύγιο.
Εκτός από την ποσειδωνία, μεταφυτεύτηκαν σπόγγοι του είδους Chondrosia reniformis, που επιτελούν σημαντικό ρόλο στη διήθηση του νερού, καθώς και λευκές και κόκκινες γοργόνιες, οι οποίες με τη διακλάδωσή τους δημιουργούν σύνθετα ενδιαιτήματα καθοριστικής σημασίας για τη βιοποικιλότητα. «Τα αποτελέσματα ήταν ενθαρρυντικά από την αρχή. Η ποσειδωνία αναπτύσσεται πολύ αργά, όμως έναν χρόνο μετά τη μεταφύτευση το ποσοστό επιβίωσης είναι καλό. Επιπλέον, η ιχθυοπανίδα που έχει εγκατασταθεί στην περιοχή αποκατάστασης δείχνει ότι η δομή που δημιουργήσαμε είναι ελκυστική για πολλά είδη», σημειώνει ο Cerrano.
Δυστυχώς, η μεταφύτευση των γοργονιών επηρεάστηκε εν μέρει από την ιδιαίτερα επιθετική Hermodice carunculata, γνωστή ως «γενειοφόρο πυρόσκωληκα». Το εξαιρετικά λαίμαργο και θερμόφιλο αυτό είδος εξαπλώνεται ανησυχητικά λόγω της αύξησης της θερμοκρασίας της θάλασσας. Παρ’ όλα αυτά, η περιοχή του έργου αρχίζει να επαναποικίζεται από μια πλούσια και ενθαρρυντική βιοποικιλότητα. Σε τέτοιο βαθμό, μάλιστα, ώστε οι φορείς του εγχειρήματος αναζητούν ήδη νέα χρηματοδότηση για την επέκταση της αποκατάστασης στη Secca di Campobello.
Μια πρωτοβουλία που γεννήθηκε από την κοινότητα
Το έργο Panther δεν θα μπορούσε να είχε υλοποιηθεί χωρίς τον Σύλλογο Αλιέων της Pantelleria. Ιδρυμένος το 2009, αριθμεί σήμερα δεκατέσσερα μέλη. «Έχουμε συνειδητοποιήσει ότι δεν μπορούμε πλέον να συνεχίσουμε να εκμεταλλευόμαστε τη θάλασσα χωρίς να τη βοηθάμε», παρατηρεί ο γραμματέας του συλλόγου, Federico Gelmi. «Πολλές μελέτες και στατιστικά το αποδεικνύουν, αλλά το βλέπουμε και οι ίδιοι εδώ και χρόνια: ψάρια δεν υπάρχουν πια, τα αλιεύματα μειώνονται χρόνο με τον χρόνο. Πρέπει οπωσδήποτε να εφαρμόσουμε συγκεκριμένες δράσεις αποκατάστασης των ενδιαιτημάτων, διαφορετικά το επάγγελμά μας θα εξαφανιστεί. Και θεωρήσαμε ότι η Pantelleria θα μπορούσε να είναι ένα καλό μέρος για ένα πείραμα αποκατάστασης, καθώς η αλιεία εδώ δεν είναι πλέον τόσο εντατική όσο στο παρελθόν».
Η Domitilla Senni, εκπρόσωπος της MedReAct —μιας ΜΚΟ που αγωνίζεται για την προστασία της Μεσόγειος και η οποία, σε συνεργασία με άλλους φορείς της κοινωνίας των πολιτών, έχει πετύχει το εξαιρετικό αποτέλεσμα της δημιουργίας δύο Περιοχών Περιορισμένης Αλιείας στη Βόρεια και τη Νότια Αδριατική— θεωρεί πλέον απαραίτητο να προστατευθεί η περιοχή από κάθε δραστηριότητα που θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο το έργο που έχει επιτελεστεί.
«Η Περιφέρεια της Σικελία παραχώρησε για δέκα χρόνια τη χρήση ολόκληρης της περιοχής της Secca di Campobello, έκτασης περίπου τρεισήμισι εκταρίων, στο Πολυτεχνείο των Μάρκε, προκειμένου να παρακολουθεί την εξέλιξη και τα αποτελέσματα του έργου. Είναι πλέον καθοριστικής σημασίας η αποκατεστημένη περιοχή να προστατευθεί από την αλιεία και την αγκυροβόληση, ώστε να μην αναιρεθούν όλες οι προσπάθειες. Θα ήταν ιδανικό να τοποθετηθούν πλωτοί σημαδούρες για τη σαφή σήμανση της ζώνης, όμως δυστυχώς το κόστος τους είναι πολύ υψηλό».
Η οικολογική αποκατάσταση, ένα σημαντικό εργαλείο
«Οι παρεμβάσεις αποκατάστασης των οικοτόπων δεν είναι σίγουρα πανάκεια για όλα τα κακά που πλήττουν τη θάλασσα. Δεν μπορούν, ιδίως, να λύσουν το σοβαρό πρόβλημα της χημικής και οργανικής ρύπανσης, εξηγεί ο Cerrano. Ωστόσο, είναι αναμφίβολα ένα σημαντικό εργαλείο για να προσπαθήσουμε να διορθώσουμε τον ισχυρό αντίκτυπο των ανθρώπινων δραστηριοτήτων στους οικοτόπους. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι οι υγιείς οικοτόποι παρέχουν οικοσυστημικές υπηρεσίες από τις οποίες επωφελούμαστε όλοι».
Αυτό ισχύει για την ποσειδωνία oceanica. Αυτό το θαλάσσιο φυτό σχηματίζει πραγματικά υποθαλάσσια λιβάδια που απορροφούν το CO2 και παράγουν οξυγόνο, μειώνοντας την οξίνιση της θάλασσας. Είναι πολύ σημαντικοί χώροι νηπιαγωγείου για τους νεαρούς εκπροσώπους πολλών ειδών ψαριών (πολλών εμπορικού ενδιαφέροντος), που βρίσκουν ανάμεσα στις τούφες τους τροφή και καταφύγιο από τους θηρευτές. Συμβάλλουν επίσης στη σταθεροποίηση των βυθών και στη μείωση της διάβρωσης των ακτών, προσφέροντας βιομάζα. Δυστυχώς, τα λιβάδια αυτού του θαυμάσιου φυτού στη Μεσόγειο έχουν μειωθεί κατά 34% τα τελευταία 50 χρόνια, κυρίως λόγω της ρύπανσης, της υπεραλίευσης, της υπερβολής των σκαφών που ρίχνουν άγκυρα στους βυθούς, και της κλιματικής αλλαγής. «Γι' αυτό, επισημαίνει ο Cerrano, θα ήταν επιθυμητό να δημιουργηθεί ένας κανονιστικός μηχανισμός που να ενεργοποιεί αυτόματα την προστασία κάθε περιοχής όπου πραγματοποιείται αποκατάσταση οικοτόπου».
*κλουβί από μεταλλικό πλέγμα γεμάτο με πέτρες ή βότσαλα
Κεντρική Φωτογραφία : Οι ποσειδωνίες είναι πολύ σημαντικοί χώροι νηπιαγωγείου για τους νεαρούς εκπροσώπους πολλών ειδών ψαριών© Panther project