Uzun süre Akdeniz’i hazır bir görüntüden temsil ettim. Bir Fransız veya Avrupalı için "doğal" gibi görünüyordu: Avrupa, kuzeyde yukarıda, diğer kıyı, Afrika ve Arap, güneyde aşağıda. Ancak bu temsil, çok yaygın ve baskın olan, başka bir şey değil, uzun süre tartışılmamış bir uygunluktur. Endülüslü coğrafyacı Al Idrissi, Sicilya'da Norman Kralı Roger II için çalışırken, Akdeniz’i tamamen farklı bir şekilde temsil ediyordu: Afrika yukarıda ve Avrupa aşağıda.
Al Idrissi’nin bu haritasını ilk kez gördüğümde ve bu başka bir kıyıyı keşfettiğimde, kaybolmuş gibi hissettim, bu karalar arasındaki deniz olan Akdeniz’de kendimi konumlandıracak hiçbir referansım kalmamıştı.
Artık bakış açımızı merkezden uzaklaştırmayı, "coğrafi" olduğu varsayılan perspektiflerimizi değiştirmeyi ve kafamızda yer etmiş zihinsel haritaları tanımayı öğrenmenin tam zamanı. Bunlar, dünyaya bakışımızı şekillendiriyor.
Böylece, 800 km uzunluğundaki bu deniz parmağı olan Adriyatik üzerinden başka bir Akdeniz deneyimlendiğinde, canlı bir hayret ortaya çıkıyor. Bu süreçte, Akdeniz dünyasına ait olan ama sadece ona ait olmayan başka bir perspektif şekilleniyor.
Ünlü Bréviaire méditerranéen kitabının yazarı Predrag Matvejevitch, bizi uyarmıştı: “Atlantik veya Pasifik mesafeli denizlerdir, Akdeniz ise komşuluk denizidir, Adriyatik ise samimiyet denizidir.”
Bu samimiyet, Hırvatistan'daki Rijeka'dan, Arnavutluk'taki Sarandë'ye bir güzergah çizdiğimizde gözler önüne seriliyor. Tarihin derinliklerinden gelen bir gerçeklik var, ortak katmanlar, iç içe geçmiş, imparatorluklar arasındaki rekabetlerin düğümlendiği yerler, Serenissima'nın gücü aracılığıyla, bu deniz üzerinde etkisini genişleten Venedik Cumhuriyeti ile karşıt olarak, burada kararlı bir şekilde karşı çıkan Osmanlı İmparatorluğu'nun Büyük Türk gücü arasında, bu rekabetçi güçler arasında çok sayıda çatışma doğurmuştur; biri Hristiyan, diğeri Müslümandır.
Bu paralel Akdeniz, birçok mimari izlerle, kaleler ve hisarlarla, sınır hatlarını, nüfus akışlarını ve geri dönüşlerini, bu dünyanın uzun süreli tarihini şekillendiren canlı savaşlar aracılığıyla tanıklık ediyor; hem parçalanmış hem de derin bir şekilde bağlı olan.
Bu Akdeniz şehirleri arasındaki samimiyet unsurları burada: verandalar ve üzüm yaprakları, teraslar ve zeytin ağaçları, Türk kahvesi ve İtalyan espresso'su, güçlü rüzgar, bora, adaları ve denize uzanan yarımadaları sarsarak, bu bölgenin volkanik evrenini ve birçok sarsıntıyı hatırlatıyor; burada Avrasya ve Afrika tektonik plakalarının çarpıştığı derinliklerde.
Samimiyet, bu çarpışmaların, çok sayıda sürtüşmenin tanığıdır; bu, yaşam tarzlarında gerçek bir yakınlık yaratırken, talep edilen aidiyetlerde de güçlü bir mesafe hissi yaratıyor. Haç ve Hilal, tarih boyunca, sınır oyunları ve imparatorluk rekabetlerine göre bir arada yaşar ve yaşamaz. Bugün durum nedir?
Kurguya bir sapma, bizi bu paralel Akdeniz’in yolları ve dönüşleri arasında daha iyi bir şekilde sokuyor. Ante Tomić[1], Adriyatik'teki küçük bir adada "Aziz Marguerite'nin Çocukları" adlı lezzetli hikayesini veya masalını yayıyor. Biraz tuhaf ve çok da etik olmayan bir polis şefi, hapishanesini misafir odalarına dönüştürmeye karar veriyor. Adanın büyük halk festivali olan Aziz Marguerite'den yararlanmak için kebap satmaya çalışıyor; burada čevapčiči olarak adlandırılan, gerçekten nasıl pişirileceğini bilmediği kebaplar.
Ancak onun mahkumu, adada mahsur kalmış Suriyeli mülteci Selim, aile geleneği olan bu kebapları hazırlamayı teklif ediyor. Gerçekten de, gömülü bağları yeniden örmeye, birbirleri arasındaki sınırları bulanıklaştırmaya yönelik bir ziyafet, coşkulu bir ziyafet ortaya çıkıyor. "Bizim Hırvat atalarımız bu topraklara yerleşmeden binlerce yıl önce, sevgili dostlar, burada čevapčiči yeniliyordu. İşte Akdeniz otantikliğinin durumu bu. (…) Halklar ve dinleri bu topraklarda acımasızca savaştı, ancak çok daha sık olarak karıştılar, işbirliği yaptılar, şarkılar, hikayeler ve şişte kuzu, keçi peyniri, doldurulmuş lahana, mürekkep balığı mürekkebi ile risotto ve čevapčiči tariflerini değiştirdiler.
Özetle, Akdeniz dünyamızda her şey eşit derecede otantik ve sahte. Her şey eşit derecede gerçek ve eşit derecede yanlış." Bu masalı daha iyi nasıl anlatabiliriz ki, sonunda, polis memurunun çekici kızı Silvija ile güzel Selim arasında ani bir tutku alevleniyor ve onu Marsilya’ya götürüyor… orada çok güzel çocukları oluyor!
Devam edecek…
Thierry Fabre
Averroès Buluşmaları'nın kurucusu, Marsilya.
Yazar, araştırmacı ve sergi komiseri. La pensée de midi dergisini, Actes-Sud'daki BLEU serisini ve Mucem'in programını yönetti. Aix-Marseille Üniversitesi'nde İleri Çalışmalar Enstitüsü'nün Akdeniz programını oluşturdu.
22-med'in editoryal sorumluluğunu üstleniyor.