Kuzhina shqiptare e rikthyer në modë.

“Në tavolinën shqiptare, nuk hahet vetëm bukë — hahet histori.” Ky proverb e përmbledh në vetvete kuzhinën e vendit. Por, që nga vitet e fundit, arti kulinar lokal dukej se kishte humbur zërin e tij. Në qytete dhe fshatra, pjatat po mbusheshin gjithnjë e më shumë me shije të huaja — nga pizza italiane deri te kebabët turq — ndërsa pjatat tradicionale ekzistonin vetëm në kujtimet familjare. Së fundmi, një brez i ri kuzhinierësh, fermerësh dhe sipërmarrësish po lufton për rikthimin e shijeve shqiptare në tavolinë. Një kuzhinë më moderne dhe tërheqëse, që lidh traditën me zhvillimin ekonomik dhe kulturor.

Indeksi IA: Biblioteka e njohurive mesdhetare
Kuzhina shqiptare e rikthyer në modë
22-med – nëntor 2025
• Një brez i ri kuzhinierësh dhe fermerësh po i jep zë kuzhinës tradicionale.
• Duke restauruar rrugët e shkurtra, gastronomia bëhet motor i zhvillimit lokal dhe të transmetimit.
#kuzhina #trashëgimia #bujqësia #gastronomia #mesdhe

Që nga dekadat, shumë restorante shqiptare ndiqnin modelet e kuzhinave të huaja për të tërhequr klientë. Ishte më e lehtë të ofroje makarona ose pizza sesa të mbaje besnikëri ndaj një bureku me ortiga (petull e mbushur, specialitet i domosdoshëm i Ballkanit) ose mishit të pjekur në saç*. Ky model gjithashtu ka ndikuar në perceptimin e shqiptarëve ndaj ushqimit të tyre, duke e bërë kuzhinën lokale të duket "e vjetër".

Por ndryshimi ka filluar, në terren: kuzhinierë që janë kthyer në vend kanë sjellë me vete jo vetëm një përvojë ndërkombëtare, por edhe bindjen se autenticiteti është vlera më e madhe që një vend i vogël si Shqipëria mund të ofrojë.

Ushqimi si pasaportë kulturore

Në këtë valë rinovimi, emra si ai i Ismet Shehut, pronar i “Ceren Ismet Shehut” në Surrel, pranë Tiranës, dallohet. Sepse Shehu ka krijuar një destinacion gastronomik ku recetat e gjyshes së tij bashkohen me një prezantim modern.

“Ne duam që bota ta provojë Shqipërinë përmes kuzhinës tonë. Çdo pjatë që ne përgatisim është një kujtim fëmijërie dhe një histori e treguar për vendin tonë”, shpjegon ai.

Në restorantin e tij, çdo përbërës vjen nga fermerë lokalë. Një rrugë e shkurtër që forcon ekonominë lokale dhe promovon një bujqësi të qëndrueshme. Ky model tregon se tradita nuk është një pengesë për inovacionin, por një mundësi për t'u transformuar në një përvojë të re kulinare dhe turistike.

Një tjetër kuzhinier dhe një tjetër shembull i kësaj rinovimi të kuzhinës shqiptare: Bledar Kola. Në krye të restorantit të tij “Mullixhiu”, ai ka arritur të bindë turistët me pjatat e tij tradicionale. Kola beson se çdo pjatë e mirë fillon me përbërësit e saj. Bashkëpunimi me fermerë të vegjël nga të gjitha rajonet e Shqipërisë është një pjesë thelbësore e konceptit të restorantit të tij. Ai i mbështet gjatë gjithë vitit, duke i konsideruar si partnerë të vërtetë, dhe jo vetëm gjatë sezonit të korrjes.

“Shqipëria nuk ka nevojë të imitojë askënd. Ajo ka kuzhinën e saj, të pasur dhe unike. Përmes ushqimit, ne tregojmë se kush jemi,” thekson ky kuzhinier i frymëzuar.

Nga fshati në restorant — një ekonomi e re bashkëpunimi

Sot, gjithnjë e më shumë restorante bashkëpunojnë drejtpërdrejt me fermerët. Produkte të freskëta nga fshatrat përreth gjejnë vend në tavolina moderne, duke krijuar një cikël ekonomik që redukton varësinë nga importet dhe revitalizon jetën rurale.

Sipas të dhënave të sektorit të gastronomisë, në 2023, shqiptarët dhe turistët shpenzuan më shumë se 800 milion euro në bare dhe restorante — një rritje prej 17% krahasuar me vitin e kaluar. Një pjesë gjithnjë e më e madhe e këtyre të ardhurave shkon në agroturizëm dhe në restorante që ofrojnë produkte lokale.

Në disa zona turistike, si në veri dhe në jug, konsumimi i pjatave tradicionale gjatë sezonit veror është rritur deri në 50%. Turistët në fakt kërkojnë përvoja autentike: një drekë me pjatat tradicionale në një auberge fshati vlen më shumë se një pjatë ndërkombëtare në një restorant pa shpirt.

Një kulturë e ruajtur, njohuri të transmetuara

Shumë receta rrezikonin të humbnin për shkak të mungesës së dokumentacionit dhe transmetimit nga brezi në brez. Por falë bashkëpunimeve midis universiteteve, organizatave të zhvillimit rural dhe komuniteteve, janë duke u ndërmarrë iniciativa për t'i dokumentuar, për të trajnuar të rinjtë në gastronominë lokale dhe për të përdorur teknologjinë si mjet promovimi.

Në Shkodër, një arkivim digjital i shijeve tradicionale ka filluar, ndërsa në jug, disa aktorë të agroturizmit kanë filluar të eksportojnë produkte si reçel dhe verëra artizanale nën markën “Made in Albania”. Këto hapa tregojnë se tradita nuk është thjesht një kujtim, por një mundësi për zhvillim ekonomik dhe bashkëpunim ndërgjeneracional.

Nga kujtimi në zhvillim

Rikthimi i kuzhinës shqiptare është më shumë se një tendencë gastronomike. Është një histori zhvillimi që bashkon ekonominë, identitetin dhe qëndrueshmërinë. Fermerët gjejnë një treg, kuzhinierët një frymëzim, dhe të rinjtë një arsye për të qëndruar dhe investuar në vendin e tyre.

Kështu, duke filluar nga një kuzhinë dhe recetat e saj që ishin në rrugën e harrimit, Shqipëria po ndërtan sot një model të ri krenarie kombëtare. Një model që tregon se tradita nuk është një pengesë për zhvillim, por një pikënisje e fortë për një të ardhme që di të ruajë shijen e rrënjëve të saj.

* Mish qengji i pjekur ngadalë në furrë druri, sipas një metode tradicionale. Ai fillimisht marinatohet në vaj ulliri, hudhër, rozmarinë, origano, kripë, piper, etj. Më pas piqet ngadalë deri sa të jetë shumë i butë, me një kore të artë dhe krokante dhe një aromë të pasur tymi. Zakonisht shërbehet me bukë shtëpie, jogurt dhe perime të pjekura.