Γαλλία

Από την Αφρική στην Ευρώπη, η επείγουσα ανάγκη να μετράμε τον αέρα

Στην Αττάλεια, η COP31 προσφέρει στην τοπική ομοσπονδία της Μασσαλίας L’Air et Moi την ευκαιρία να συνάψει συνεργασίες για να μετρά καλύτερα η ρύπανση και οι επιπτώσεις της στην υγεία. Στην Αφρική, υπερασπίζεται αισθητήρες που οι τοπικές ομάδες θα μπορούσαν να κατασκευάζουν και να αναπτύσσουν, ιδίως στα σχολεία. Στην Ευρώπη, όπου τα δίκτυα παρακολούθησης είναι ήδη ανεπτυγμένα, τα δεδομένα αποκαλύπτουν τον δρόμο που απομένει να διανυθεί. Μια κατάταξη τοποθετεί τις μεγάλες γαλλικές πόλεις πολύ πίσω από τους κορυφαίους της ηπείρου.

Με έναν αισθητήρα στο χέρι, μερικές φορές και μια υδρόγειο στο κεφάλι, ο Victor Hugo Espinosa περιπλανιέται στα διαδρόμια της COP31. Ανάμεσα στο πλήθος που έχει συγκεντρωθεί στην Αττάλεια, στις τουρκικές ακτές της Μεσογείου, ο ιδρυτής του L’Air et Moi προσπαθεί να τραβήξει τα βλέμματα για να ανοίξει συζήτηση. Η συσκευή δείχνει την ποιότητα του αέρα που αναπνέεται εκεί. Όταν το σήμα για τα λεπτά σωματίδια γίνεται κόκκινο, η ρύπανση γίνεται άμεσο θέμα.

Να γίνει ορατό αυτό που αναπνέει ο καθένας

Ο στόχος ξεπερνά την επίδειξη. Για την ομοσπονδία της Μασσαλίας και τον εταίρο της AtmoSud, αυτή η διεθνής συνάντηση επιτρέπει την επαφή με όσους θα μπορούσαν να αναπτύξουν την παρακολούθηση της ποιότητας του αέρα σε περιοχές που ακόμη διαθέτουν ελάχιστο εξοπλισμό. Συνδικαλιστικοί φορείς, επιστήμονες, εκπρόσωποι κυβερνήσεων: κάθε επαφή μπορεί να ανοίξει τον δρόμο προς μια ομάδα, μια κατάρτιση ή μια χρηματοδότηση. Για τους Γάλλους, το περίπτερο της Γαλλοφωνίας αποτελεί σημείο στήριξης. Ο Victor Hugo Espinosa συναντά εκεί συνομιλητές που γνώρισε στις προηγούμενες COP και προκαλεί νέες γνωριμίες. Συζητά ιδίως με το περιβάλλον του υπουργού Περιβάλλοντος της Ακτής Ελεφαντοστού, στο πλαίσιο μιας συνεργασίας που έχει αναπτυχθεί με τη χώρα. Αναφέρει την πιθανότητα δημιουργίας εκεί ενός εργαστηρίου. Ένα σχέδιο που ακόμη πρέπει να διαμορφωθεί και να χρηματοδοτηθεί.

Εργαλεία που μπορεί να οικειοποιηθεί η Αφρική

Το διακύβευμα είναι να δοθεί στους αφρικανικούς εταίρους η δυνατότητα να ελέγχουν τα εργαλεία μέτρησης. Οι αισθητήρες που αναπτύχθηκαν με την AirCarto και την AtmoSud είναι ανοικτού κώδικα. Ο σχεδιασμός τους μπορεί να κοινοποιηθεί. Οι τοπικές ομάδες θα μπορούσαν έτσι να τους αξιοποιήσουν, να τους προσαρμόσουν, ακόμη και να τους κατασκευάσουν. Αυτή η αυτονομία πρέπει να διευκολύνει την ανάπτυξη και τη μακροχρόνια χρήση τους. Ο γενικός διευθυντής της AtmoSud, Dominique Robin, γνωρίζει τα όρια των εισαγόμενων συστημάτων. Βαριές λύσεις, διοικητικά πολύπλοκες, δεν λειτουργούν πάντα στα περιβάλλοντα για τα οποία προορίζονται. Η προσέγγιση που υπερασπίζεται θα συνδύαζε τοπικούς αισθητήρες με δορυφορικά δεδομένα. Θα παρήγαγε πληροφορίες λιγότερο ακριβείς από εκείνες των ευρωπαϊκών δικτύων, αλλά χρήσιμες για να ξεκινήσει η τεκμηρίωση της έκθεσης. Η μέτρηση, εξηγεί, «είναι πάνω απ’ όλα η διαμόρφωση μιας κοινής διάγνωσης».

Απομένει όμως να μπορεί κανείς να χρηματοδοτήσει αυτόν τον εξοπλισμό και να στηρίξει όσους θα τον χρησιμοποιήσουν. Στην Αττάλεια, ο Victor Hugo Espinosa προτείνει να κινητοποιηθούν δωρητές για τον εξοπλισμό σχολείων. Πολλά σχολικά ιδρύματα που θα είναι εφοδιασμένα με αισθητήρες θα μπορούσαν να ξεκινήσουν ένα τοπικό δίκτυο παρακολούθησης. Οι μαθητές και οι εκπαιδευτικοί τους θα διέθεταν επίσης ένα απτό εργαλείο για να κατανοήσουν τη ρύπανση. Έτσι, το σχολείο θα γινόταν ένας χώρος όπου όχι μόνο μαθαίνει κανείς, αλλά και μετρά. Αυτή η προσέγγιση που προωθεί η αντιπροσωπεία δοκιμάζεται στη Γαλλία εδώ και αρκετά χρόνια. Συνδυάζει ευαισθητοποίηση, παρακολούθηση, εκπαίδευση και υποστήριξη. Η εγκατάσταση μιας συσκευής αποτελεί την αρχή της διαδικασίας. Στη συνέχεια χρειάζεται να κατανοήσει κανείς τι σημαίνουν οι ενδείξεις που δίνει ο αισθητήρας, έπειτα να εντοπίσει τις πηγές της ρύπανσης και, τέλος, να αναζητήσει τρόπους μείωσης της έκθεσης.

Η υγεία ως οδηγός για τη συνεργασία

Παρουσία στην Τουρκία, η Isabella Annesi-Maesano υπερασπίζεται αυτή τη σύνδεση ανάμεσα στη γνώση και τη δράση. Η καθηγήτρια περιβαλλοντικής επιδημιολογίας, διευθύντρια έρευνας στο Inserm, θέλει η υγεία να γίνει κεντρικό κριτήριο στις κλιματικές αποφάσεις. «Στην αρχή, πραγματικά, την υγεία έπρεπε να την ψάχνεις», θυμίζει αναφερόμενη στις COP. Οι προσδοκίες της αφορούν ιδιαίτερα τις χώρες χαμηλού ή μεσαίου εισοδήματος. «Η βιώσιμη χρηματοδότηση της έρευνας και της παρακολούθησης, η δίκαιη ανταλλαγή δεδομένων και μεθόδων, και τα έργα που θα σχεδιάζονται μαζί με τις τοπικές ομάδες» είναι στόχοι εφικτοί σε σύντομο χρονικό ορίζοντα, υποστηρίζει. Οι μετρήσεις πρέπει να επιτρέπουν τη μελέτη των επιπτώσεων της έκθεσης στην υγεία και έπειτα να ελέγχεται αν οι παρεμβάσεις βελτιώνουν την κατάσταση. Η ρύπανση στο εσωτερικό των κατοικιών ανήκει στις ανησυχίες της. Η καύση ξύλου ή άνθρακα για μαγείρεμα εκθέτει άμεσα τους ενοίκους. Η επιστήμονας συμμετέχει ιδίως σε μελέτες για συσκευές μαγειρέματος που αποσκοπούν στη μείωση των εκπομπών. Και για αυτές τις χρήσεις, η ύπαρξη μετρήσεων βοηθά στον καθορισμό των κατάλληλων λύσεων.

Στην Ευρώπη, οι μετρήσεις δεν αρκούν

Αυτό το συμπέρασμα συνδέεται με την κατάταξη που δημοσιεύθηκε στις 17 Νοεμβρίου από το Clean Cities, μια συμμαχία ΜΚΟ αφιερωμένη στη βιώσιμη κινητικότητα. Στην Ευρώπη υπάρχουν ισχυρά δίκτυα παρακολούθησης, όμως το πρόβλημα παραμένει, αφού οι μετρούμενες συγκεντρώσεις εξακολουθούν να είναι υπερβολικά υψηλές. Από τις σαράντα ευρωπαϊκές πόλεις που μελετήθηκαν, η Λυών κατατάσσεται στην 23η θέση, το Παρίσι στην 24η και η Μασσαλία στην 25η. Και οι τρεις λαμβάνουν βαθμό D. Η Κοπεγχάγη, η Στοκχόλμη και το Ελσίνκι καταλαμβάνουν τις πρώτες θέσεις. Τριάντα επτά από τις σαράντα πόλεις δεν είναι ακόμη έτοιμες να τηρήσουν τα αυστηρότερα ευρωπαϊκά πρότυπα που προβλέπονται για το 2030. Οι πρόοδοι δείχνουν ωστόσο ότι η δράση αποδίδει αποτελέσματα. Στο Παρίσι, το διοξείδιο του αζώτου, που συνδέεται με την οδική κυκλοφορία, μειώθηκε κατά περισσότερο από 40% μέσα σε δέκα χρόνια. Στη Μασσαλία, το Clean Cities επισημαίνει την καθυστέρηση στις ποδηλατικές υποδομές και την ανεπάρκεια των δημόσιων συγκοινωνιών. Από τη μία ακτή της Μεσογείου στην άλλη, οι ανάγκες διαφέρουν, αλλά ο στόχος παραμένει κοινός. Στην Αττάλεια, ένας αισθητήρας με κόκκινη ένδειξη τραβά την προσοχή και βοηθά να ανοίξει η συζήτηση. Εκεί όπου έχει ήδη εγκατασταθεί, η προειδοποίησή του εξακολουθεί πολύ συχνά να περιμένει μια απάντηση.